Alfred the Great

“ Deus a quo admonemur ut vigilemus. Deus per quem a malis bona separamus. Deus per quem mala fugimus, et bona sequimur. Deus per quem non cedimus adversitatibus. Deus per quem bene servimus et bene dominamur. Deus per quem discimus aliena esse quae aliquando nostra, et nostra esse quae aliquando aliena putabamus. Deus per quem malorum escis atque illecebris non haeremus. Deus per quem non res minutae non minuunt. Deus per quem melius nostrum deteriori subjectum non est.
Đū þe oferswīðdest donne dēað, þe þū sylf ārīse, and ǣac dēst þæt ealle men ārīsað. ”

“ Cujus legibus rotantur poli, cursus suos sidera peragunt, sol exeret diem, luna temperat noctem: omnisque mundus per dies, vicissitudine lucis et noctis; per menes, incrementis decrementisque lunaribus; per aunos, veris, aestatis, autumui et hiemis successionibus; per lustra, perfectione cursus solaris; per magnos orbes, recursu in ortus suos siderum, magnam rerum constantiam, quantum sensibilis materia patitur, temporum ordinibus replicationibusque custodit. ”

“ Ic ne lufige ðēah nān ding æalles on ðām wīsan þe ic ðonne wīsdom lufige. Ælc þāra ðinga þe ic swīðost lufige þā hwīle þe ic hyt [4] swīðost lufige, ne an ic hys nānum men būtan mē selfum, būton wīsdōme ānum. Hine ic lufige ofer eallum ōðrum þing, and þēah ic hys ūðe ǣlcum men mīnum willan, [þæt] ǣlc man, þe on þis myddangearde wǣre, hine lufode, and hym æfter spirede, and hyne ǣac funde, and hys sydðan brūce; forðām ic wot þæt ūre lufede ǣlc ōðerne swā micle swīðor swā ūre willa and ūre lufu swīðor on ānum wēre. ”

“ R. Nonne vides hos corporis oculos etiam sanos, luce solis istius saepe repercuti et averti, atque ad illa sua obscura confugere? Tu autem quid promoveris cogitas, quid velis videre non cogitas: et tamen tecum hoc ipsum discutiam, quid profecisse nos putas. ”

“ Item quia in ista, quanquam Deo intellecto anima jam beata sit; tamen, quia multas molestias corporis sustinet, sperandum est ei post mortem omnia ista incommoda non futura. Ergo nec spes, dum post in hac est vita, animam deserit. Sed cum post hanc vitam tota se in Deum collegerit, charitas restat qua ibi teneatur. Nam neque dicenda est fidem habere quod illa sint vera, quando nulla falsorum interþellatione sollicitatur; neque quidquam sperandum ei restat, cum totum
tǣslicost on ancre rīt and sēo sǣ hrēohost byð, ðonne wot hē gewiss smelte wedere tōwæard. ”

“ Đrēo þing [1] sint nēodbehǣfe ðām ēagan ēlcere sāwle: ān is þæt [hēo] hāl sīen; oððer, þæt hēo hāwien ðes þe hēo gesēon wolden; þridde, þæt hī magen gesēon þæt þæt hī gehāwian. Tō þām þrīm is Godes fultumes ðerf, forðām man nāþer ne ðā gōd nē nāne dōn ne mæge, būton hys fultume. Forðām hē is simle [2] tō biddanne þæt hē simle [3] bēo fultumiunde ”

“ Eall þis þū myht geþencan be Gode and ēac micle māre. Hē is sēo hēa sunne. Hē byt simle [16] scȳnunde of hys āgnum lēohte ǣgðer ge ða sunnan þe wē myd līcumlicum ǣagum gesēoð, ge æalle gescafta, ge gāstlica ge eorðlicra. Forðī mē þincð swīðe dysi man þe wilnat þæt hine eallunga ongytan swelcne [17] swilc hē is, þā hwlīe þe wē on þysse worlde bēoð. Hwæt! ic wēne þæt nān man ne sī tō þām dysig, þæt [hē] forðī unrōtsige [18] þēah hē ne mage þās sunnan þe wē līchamlicum ēagum onlōciað eallunga gesēon and ongytan swilce swilce hēo is; ac ǣlc fagnað þæs þē lǣste hē ongytan mæg be hys andgytes mǣðe. ”

“ Deus qui malum non facis, et facis esse ne pessimum fiat. Deus qui paucis ad id quod vere est refugientibus ostendis malum nihil esse.
Drihten, þū þe eall medemu geworhtest, and nāht unmedemes, þē nis nān gesceaft wiðerweard; þēah hwylc wille, hē ne mæg, ac þū hȳ hæfst æalle gesceapene gebyrdlice, and gesōme, and to þām geþwǣre þæt heora nān ne mæg [1] ōðerne mid ælle fordōn, ac simle þæt unwlitige wlitigað þæt wlitige. Tō ðē ic clypige, þū þe [2] lufað æall þæt þē lufian mæg, ge þā þe wytan hwæt hī lufiað, ge þā þe nyton hwæt hī lufiað. ”

“ And æalle þā gesceaftas þe wē embe sprecað, þæt hēo ūs þince ungeþhwǣre [1] and ungestæðþie, hȳ habbað þēah sumne [2] dǣl gestæþinesse, forþām hȳ sint gebrīdlod [3] mid ðām brīdle Godes beboda. [4] Se God sealde frīdōm manna sāulum, [5] þæt hȳ mōston dōn swā good swā yfel, swæðer [6] hȳ woldon; and gehēt [7] good eadlēan ðām wel dōndum, and yfel þām yfel dōndum. [8] Mid þām Gode ys gegyered se ǣwilm ǣlces gōdes, and þanan ys gegyered and forlǣten ǣlc good tō ūs þāra þe wē habbað; [9] sē ūs gescylt wið ællum yfellum. Nys nāht ofor hyne, ac æalle þing sint under hym, oððe mid hym, oððe on hym. ”

“ Ic þē hālsie, ðū ārfæsta, wel wilende, and wel wyrcende Drihten, þæt þū mē underfō, ðīnne flȳman; forðām ic wes gēo þīn, and þā flēah ic fram þē to dēofle, and fulēode hys willan, and micel broc geðolede on hys þēowdōme. Ac gyf þē nū þincð swā-swā mē dincð, genōh lange ic þolede þā wītu ðe ic nū hwīle þolode, and leng þēowede þīnum fēondum [1] ðonne ic sceolde þām ilcum de þū gehæfst. Genōh lange ic wæs on þām bysmore and on þǣre sceame, þe hȳ mē on gebrōhton; ac onfōh mē nū þīnne āgene [2] þēawa, for ic eom flēonde fram hym. Hwæt! hȳ mē underfēngon [3] ǣr dām ic scōc [4] fram ðē tō hym. ”

“ G. [Gelȳf] gefæstlice Gode, and befeste [1] þe hālne Gode, and nā wilna nā tō swīðe þīnes āgnes willan ofer hys; ac bēo hys mann, næs þīn āgen; and bēo geðafa þæt þū æart hys þēowa. Þonne āhæfð hē þē forðām simle [2] nēar hym and nēar, and ne lǣt þē nānwiht wiðerweardes bēon. Gyf hē þēah geþafað þæt þē āwiht wiðerweardes becymð, þonne byð þæt for þīnre þearfe, þēah þū hyt ongytan ne cunne. ”

“ Ic wēne þēah gyf mē wēre 10 swā cūð þæt ðet þū mē ymbe sagest swā mē is þæt ðæt ic hǣr gesēoh, þæt ic lufede þæt and forsawe ðis.
G. Ic wundrige hwī [þū] swā spece. [7] Gepenc nū gyf ðīnes hlāfordes ǣrendgewrit and hys insegel tō ðe cymð, hwæðer þū mæge cweðan þæt ðū hine be ðām ongytan ne mægæ, nē hys willan þǣr on gecnāwan ne mæge? Gyf þū ðonne cwyst þæt þū hys willan ðēr on gecnāwan mage, cweð þonne hweðer þē rihtra þince, þe þū hys willan folgie, þe þū folgie þām welan [8] þe hē ðē ēr forgeaf tō ēacan hys frēondscype? ”

“ Ac mē þincð þæt þēah þæt þū sī tō ūnhal, þæt ðū ne mage hit æall āwrītan; and þēah þū æall hāl wēre, þū beþorftest [1] þæt ðū hæfdest dīgele stōwe, [2] and ǣmanne ǣlces ōðres þinges, and fǣawa cūðe men and creftige mid þē, ðe nānwiht ne āmyrdan, ac fultmoden tō þīnum crefte.
↑ beþortest. ↑ stoge.
R. Ergo scribendum est. Sed quid agis, quod valetudo tua scribendi laborem recusat? Nec ista dictari debent; nam solidutinem meram desiderant.
A. Ic nebbe nān þāra nē þonne amenne, nē ōðera manna fultum, nē swā dȳgela stowe þæt mē tō swilcum weorce onhagie; forðī ic nāt hwæt [1] ic dōn sceal. ”

“ Ic wēne þēah gyf ic gewislice ongæate þæt þæt ic wilnige tō ongyttanne, ðæt mē þūhte [5] þæt sār swīðe lȳtel oððe ealles nāwyht ofer ðone gelēafan. Ic wot þēah þæt manig broc byð mycle [6] strengre donne tōðæce, dēah ic næfre nān strengre ne geðolode. Ic leornode þæt Cornelius Celsus ræahte on hys bōcum þæt on ǣlcum men wǣre wȳsdōm þæt hēhste good, and untrimnesse þæt mǣste yfel. Se cwyde mē þūhte [7] swīðe sōð. Be ðām ylcan þingum se ylca Cornelius cwæð: 'Of twām ðingum wē sint þæt wē sint, þæt ys, [8] of sāule and of līchaman. Sēo sāwel is gāstlic, and se līchaman eorðlic. ”

“ A. Ic hī lufige for freondscype and for gefērǣdenne and þā þēah ofer æalle ōðre þe mē mǣstne fultum doð tō ongyttanne and tō witanne gescēadwīsnesse and wīsdōm, æalra mǣst be Gode and be ūrum sāulum; forðām ic wōt þæt ic mæg ǣð myd heora fultume æfter spurian þonne ic būtan mæge.
A. Ut animas nostras et Deum simul concorditer inquiramus. Ita enim facile cui priori contingit inventio, caetoros eo sine labore perducit. ”

“ G. Wōst þū þonne gȳt genōh be Gode, gyf hē þē byð cūð swā þē is nū þes mōnan færeld - on hwilcum tungle he nū is, oððe on hwilce hē ðanon gēð?
A. Nese; ic wolde þat [1] hē mē wēre cūðre donne mōnnan [ðē] ic gesēo þurh mīne ēaga. Ac mē is uncūð, þæt [2] hine wille
God for sumum dīeglum þingum, þe wē nyton, on oððere wīsan wændan; donne bēo ic āmyrred þæs þe ic nū wēne þæt ic be him wite. [3] Ac ic wolde witan swā be Gode on mīnre gescēadwīsnesse [4] and on mīnum ingeþance, þæt mē nān þing gemyrran ne mahte, [5] nē on nānum twēonunga gebringan. ”

“ G. Genōh wel þū fēhst on þā spece, [1] and genōh rihte þū hyt understentst. Ac ic þē meg secgan þæt ic ēom sēo gescēadwīsnes [2] ðīnes modes, þe ðē wiðsprecð, and ic ēom sēo racu ðe mē onhagað ðē tō gerihtreccenne, þæt þū gesyhst myd þīnes mōdes ēagan God swā sweotole swā þū nū gesyhst myd ðæs līcuman ǣagan ðā sunnan.
A. God Ælmihtig þē forgylde. Mē is swīðe mycel þanc þæt þū [3] mē gehātst þat þū swā swotole hit [4] mē getēcan wille. Uncūð þēah ic wāre, ðonan [5] cume [ic] tō þæt ic hine mæge sweotolor gesēon, gyf ic hine ērest gesēo swā-swā ic nū þā sunnan gesēo. ”

“ A. Mid ǣgðrum ic hyt geleornode: ǣrest myd ðām eagum and syðþan myd [1] þām ingeþance. Đā ēagan mē gebrohton [2] on þām angytte; ac siðþan ic hyt þā ongyten hæfde, þā forlǣt ic þā þe [3] scēawunga mid þām ēagum and þōhte, forðī mē þūhte þæt ic his mæahte micle māre geþencan ðonne ic his mahte [4] gesēon, siððan þā ēagan hyt ætfæstnodon mīnum ingeþance. Swā-swā scyp brincð man ofer sæ; 20 syððan hē þonne tō lande cymð, þonne forlǣt hē þǣt scyp standan, forþām him þincð syððan þæt hē mæge ǣð būtan faran þonne mid. ”

“ G. Hū ne habbað [1] þīne frēond ēac līcuman swā-swā nȳtenu?
↑ habbat.
R. Aut homines non sunt amici tui, aut eos non amas: omnis enim homo est animal, et animalia te non amare dixisti.
A. Ne lufige ic hī nā forðī, ac forðāmþe hī men sint and habbað gescēadwīsnesse [1] on hera mōde, þæt ic lufige ge furðum on þēawum. Þā þē ic hātige, ðā ic hātige forþīþe hi þæt gōd þǣre gescēadwīsnesse [2] wendað on yfel; forðām mē ys [3] ēgðer þāra ālȳfad, ge þæt good tō lufianne ge þæt yfel to hātianne. Forðām ic lufige ælcne [4] mīnra frēonda, sume læsse, sume swȳðor ”

“ Forþī ic hine befeste ðē and bebēode, forðām þū bet wāst þonne ic wite hwæs ic ðerf. Forðām ic þē bydde þæt þū mē simle lēre þā hwile þe ic on þisum lȳcuman and þisse weorulde sīe, and fultuma mē þæt ic simle þone rǣd ārǣdige ðe þē līcwyrðe [3] sī, and mē for þām [4] lȳfum best and rihtwyrðost sī. And
nū gȳt ofer æall ōðre þing ic þē geornlicost [5] bydde þæt þū mē ealunga tō þē gecyrran, and ne lǣt [6] mē nānwiht oferwinnan on þis wege, þat ic ne mage cuman tō þē; and geclǣnsa mē ðā hwile de ic on þisse worulde sī, and gedō mē unmodigne. Sile mē oferhȳda. ”

“ A. Gefirn ic hyt hohgode þæt ic hine sceolde forsēon. Ic hæbbe nū xxxiii wintra, and ic hæfde āne lēs þonne xx, [1] þā ic ērest hyt gehogede þæt ic hine ealles tō swīðe ne lufge. Þēah mē genōh cume, ne fagnige ic hys nā ful swīðe, nē hys ful ungemetlice ne brūce, nē ǣac māran getilige tō haldænne, þonne ic gemetlice bi bēon mage, and þā men on gehabban and gehealdan þe ic forðian sceal; [2] and þæt þæt þǣr ofer byð ic hohgie swā ændebyrdlice gedēlan swā ic ændebyrdlicost [3] mæg. ”

“ A. Quis enim negavit?
R. Tu paulo ante. Nam cum te rogassem quomodo velis Deum nosse, ut possis dicere, Satis est; respondisti te ideo nequire hoc explicare, quia nibil haberes perceptum, similiter atque Deum cupis percipere, nihil enim te scire Deo simile. Quid ergo nunc? linea vel sphaera similes sunt?
A. Sam ic wylle, sam ic nelle, ic sceal secgan nīde riht, būton ic lēogan willæ. Gyf ic donne lēoga, þonne wōt God þat. [1] Forðī ic ne dear nān oððer secgan būtan soð, þæs ðe ic gecnāwan can. ”

“ Ac nota þæs wīsdōmes þe þū habbæ, and fagene ðæs dǣles þe þū ongitan magæ, and hīga georne æfter māran. Hē wōt self þæt wīsdōm hwæs þū weorðe byst, hū myclum hē hine þē ēowie. Nis nānwiht wyrse on ðām men, þonne wēne hē þæt hē sī þæs wyrðe þe hē nis. Se lǣca wōt gearror [10] þonne se sēoca hweðer hē hine gelācnian mæg þe ne mæg, oððe hweðer hē hine mæg gelōcnian, þe myd līðum læcedōmum þe myd stīðum. Forðām þū ne scealt to swīðe þē lāðian, nē to swīðe seofian after āwiht. [11] Ne sint þā ēagan þīnes mōdes æalles swā hāle swā þū wenst.
↑ ðing. ↑ ðing. ↑ wyð næfre ær. ↑ wiht. ↑ sylfe geseon. ”

“ Þū ūs sealdest and gȳt silst þæt angyt, þæt wē ofercumað þone dwolan pāra (þe lǣrad) manna sāwla næbben nān edlēan æfter þisse worulde heora gearnunge, swā gōdes swā yfeles, swæðer [3] hī hēr dōð. Þū þe ūs ālȳsdest of ðām þēowdōme ōðera gesceafta, ðū ūs simle gearwast ǣce lȳf, and ūs ǣac gyrwast tō þām acan lȳfe.
↑ ꝥ we; ge ꝥ wurþugast. ↑ amirram. ↑ wæðer, a letter, apparently an s, partially erased at the beginning of the word.
Deus per quem mors absorbetur in victoriam. Deus qui nos convertis. Deus qui nos eo quod non est exuis, et eo quod est indnis. Deus qui nos exaudibiles facis. ”