“ Item, aliter fit violatus color, videlicet cum azurio mixto cum cerusa ; et umbra cum rosecta corporata vel sine corpore, et bene erit. Item, fit ex modico indico et satis de albo cum rosecta, et bene est. Item, omnes colores mixti cum cerusa possunt et debent umbrari in fine cum puro colore non mixto cum albo. Et azurium potest augmentari in colore in ultima extremitate umbre cum modico de rosa sine corpore, cum qua umbratur rosecta et cinabrium ”

“ La suite du texte prouve que l'auteur entend par ce mot la couleur jaune.
azurium de Alamania 1. Et niger color2 est quedam terra nigra sive lapis naturalis. Rubeus color similiter est quedam terra rubea, alias vulgariter dicta macra 3. Et viridis, terra sive viride azurium 4. Et glaucus 5 est terra glauca, sive auripigmentum 6, vel aurum finum, sive crocum 7. Artificiales vero sunt omnes alii colores, videlicet niger qui fit ex carbonibus vitum seu aliorum lignorum vel ex fumo candelarum, cere vel olei, aut sepi 8 in baccino aut scutella vitreata recollecto ”

“ Et semper, antequam ponas assisam in loco proprio ubi debes operari in carta, debes probare in aliqua carta consimili si est bene temperata, et, desiccata, pone modicum de auro superius, et videas si bene brunilur. Et nota quod, si haberet multum de tempera aut melle, fac remedium ponendo aquam dulcem communem super eam in vase sine motu, et efficietur melioris temperamenti si stat per aliquod spatium, et postmodum prohiciatur aqua etiam sine motu. Et, si indigeat 6 tempera fortiori, pone plus de
1. Le bol d'Arménie ou terre arménienne produit une couleur rouge par la calcination. ”

“ Et similiter fit de dictis prungamerolis 2, que reperiuntur tempore vindemiarum, videlicet hoc modo : recipe grana sive pruna supradicta, et micte in scutella vitreata, et frange sive contunde bene cum digitis ; deinde distempera in lixivio claro non minis forte de alumine rocche quantum dissolvere potest juxta ignem, et de isto lixivio cum dicto alumine pone super dictis prunis in dicta scutella tantum quod cooperiat dicta pruna confracta, ut dictum est ; et permicte stare sic in loco remoto per tres dies, et postea exprime cum manibus in pecia lini, et cola sucum in alia scutella vitreata ”

“ Et, si vis, bene est quod quamlibet mixturam serves pro se 5 in vasello suo, et temperatam cum aqua gummata ; et, si desiccentur, et efficiuntur meliores, et semper postea 6 poteris distemperare cum aqua clara ; et conteruntur super lapidem iterum, si fuerit opus, aut cum digito in vasello ; et additur interdum de tempera, si opus erit. Et, si vis facere biffum 7 colorem, id est violatum colorem, recipe torna-ad-solem mutatam in eodem violato colore, et distempera cum clara sive gumma, et misce cum cerusa, et postea fac et labora super primam investituram cum pura pezola 8, donec tibi
1. ”

“ Et, posita intus materia supradicta, loca eum in furnello cum pila forata, tantum quantum sit partis ampulle lutate capax 2, et obtura juncturas intus 3 et pilam que est in furnello cum cineribus madefactis cum aqua. Et suptus accende inprimis ignem debilem de lignis salicis sive de candis 4 vel hujusmodi, fortificando ignem usque ad VIIII horas, vel plus aut minus, usque ad signum inferius descriptum. Et vas debet esse coopertum cum una tegula libera, ita quod poxit 5 amoveri et reponi ad nutum. Et primo videbitur fumus niger, deinde albus, postea mistus. ”

“ Ponatur, Sal.
quod coperiat ipsam materiam, et permicte mollificari ; postea eice tantum de aqua quod remaneat materia liquida ; quam iterum tere super lapidem, et repone in cornu, et scribe sicut cinabrium. Et, quando fuerit desiccatum, calefac parum cum anelitu, et pone superius panellum de auro vel argento, et preme cum dente ad bruniendum, et brunias super tabulam, et fac sicut scis, quia optimum erit. Deo gratias. Amen. ”

“ Ad temperandum cerusam causa profilandi folia et alia opera pizelli 5.
[R] ecipe 6 cerusam molitam primo cum aqua clara, et desiccatam, et iterum mole super lapidem cum aqua gumme arabice, et permicte siccari super eodem lapide ; deinde abrade cum cultello, et serva ad opus tuum. Et, quando volueris ex ea operari, tunc accipe de eo quantum vis, et in vasello pone cum tanta aqua communi quod bene poxit distemperari, et, mollificato, contere super lapidem, et repone in vasello, et utere eo, quia bonum est. ”

“ Deinde recipe claram ovorum fractam cum pinzello situlare 1 aut canna scissa et adaptata ad illud, sicut pictores faciunt, et, postquam tota clara facta fuerit spuma, pone desuper tantum de aqua communi sive mista cum vino albo optimo, vel modicum de lixivio, aut simpliciter, quod utrumque est bonum, et prohice post modicum spacium de spuma quam 2 superius faciet, et sic que remanebit erit bona. ”

“ Recipe ergo dictam herbam, et incide minutatim cum cultello, et pone in aqua communi sive lixivio competenter forti, et fac quod aqua sive lixivium habundet super herbam in bona quantitate ; fac bene bullire per aliquod spatium ; deinde, si de herba fuerit manipulum unum, pone unciam 15 cum dimidia de cerusa bene contrita intus, sed, ante quam mictas cerusam, contere unciam I aluminis rocche bene, et micte in dicto vase cum decoctione illius herbe, et eam fac liquefieri, et, cum fuerit liquefacta, micte cerusam paulative, movendo semper cum baculo, donec sint bene incorporata omnia ista ”

“ Et quando volueris ex eo facere flores, distempera cum clara ovorum super lapidem, et micte in cornu vitreo vel bovino ; et, si clara facit spumam, cerotum aurium hominum 2 inmediate, si modicum de eo posueris, destruet eam ; et hoc est secretum. Et nota quod azurium, et potissime ultramarinum, et cinabrium hoc modo optime florizatur, sive ex eis flores fiunt : videlicet, primo tere competenter super por fidum cum gumma vel clara, etc., et modicum de zuccharo sive candi 3, et permicte siccari super lapidem, cavendo a pulveribus ”

“ Rosecta corporea hoc modo fit. Recipe lignum brasili 2 optimum, cujus hec est probacio, videlicet quod, posito in ore, fit 3 dulce quando masticatur et vertitur in colorem rosaceum, et rade ex dicto ligno cum cultello vel vitro partem quam volueris, et pone in lixivio facto de lignis vitum vel quercum, et, si est antiquum lixivium, melius est, et hoc in vase vitreato quod sustineat ignem, et lixivium supernatet supra dictum brasile, ita quod quicquid est in eo resolubile poxit bene resolvi in dicto lixivio, et ad mollificandum per noctem vel diem unam permicte stare in dicto lixivio ”

“ Ad florizandum azurium ultra – marinum, primo sciatur quod debet esse bene subtile et distemperari cum clara ovorum, et aliquid poni 3 de aqua zucchari sive mellis, et aliter cum aqua gumme et clara ; et nichilominus, si neccesse fuerit, poni potest aliquid de aqua zuchari vel mellis, ut supra : fac quod vis, quia, si eris cognoscens naturas istarum rerum, bene tibi veniet. Nota quod, ubicumque dicitur de aqua mellis vel zuchari, potest suppleri cum zucharo candi, sed debet poni in modico 4 majori quantitate, distemperato cum aqua vel [clara] . ”

“ V. la Gazette des Beaux-Arts, nos des 1er novembre 1885, 1er janvier et 1er février 1886.
minutieux dans lesquels il entre à chaque instant, les expériences qu'il déclare avoir faites lui-même, la haute estime qu'il professe pour l'art de l'enluminure en sont la preuve irrécusable. ”

“ Deinde recipe dictam assisam bene, ut dictum est, temperatam 4, et cum pinzello ad hoc apto liquido modo pone primo, et, quasi desiccata, pone alia vice super ipsam assisam, et hoc fac 5 bis vel ter, donec videatur quod bene stet et quod non sit nimis grossa neque subtilis, sed competenter ; qua ultimo bene desiccata, dulciter cum bono et apto cultello rade superficiem, et munda cum pede leporis. ”

“ Sin autem, pone in ampulla vitri, et serva obturando ampullam. Et [si] cum isto suco poteris conterere es viride, est optimum ; et si contriveris azurium de Alamania, convertetur in pulcerimum viride ; et cum giallulino miscetur vel cerusa ad opus pinzelli. ”

“ Recipe ergo de ipsa cum pinzello apto ad hoc, et balnea super dictam assisam sapienter et discrete, ita quod dicta assisa habiliter recipiat aurum vel argentum, ut pictores faciunt in tabulis quando aurum ponunt, et incide aurum cum cultello super cartam, ut scis, secundum quantitatem locorum ubi aurum poni debet ; et, si opus fuerit, facias planqum 3 adherere assise cum modico de bommice 4 ”