Henri Omont

“ Res autem ita se habuit quod cardinalis Pharnesius ex quibus alius, major videlicet nabu, nomine Petrus Alvisius, moeret cum Caesarianis, alter vero faciebat stipendia sub Pontifice, nunc autem cum foederatis principibus, quem Ranutium nominant. Cives autem eum cum audissent filium esse Pharnesii, crediderunt eum esse qui Caesari operam navat, unde cum venisset usque ad Crucem Montis Marii, quae Urbi imminet, sine aliquo nuncio praemisso, Urbs valde trepida fuit, portae omnes clausae, equites in armis esse. ”

“ Die XXIII discessere ab Urbe ad oppugnandas Velitras decem signa Hispanorum quatuorque Germanorum, cum duobus gravioribus tormentis, quae ex arce evexerant cum tribus aliis, ac in ea platea, quae contingit Turrem Sanguineam, in exercitus discessum reposita. Item dictum est Veliternos sequestro marchione Guasti pactis quibusdam pecuniis pacificatos esse cum Caesareis copiis, quare sequenti die qui ad Velitrarum expeditionem profecti erant redituros. Multae Italicorum peditum cohortes, quae pridie Romam vénérant, Viterbium versus in hyberna abiere. ”

“ Die IX audivi regem Angliae ingressum esse fines Flandriae hostiliter.
Item audivi a Calvo quod Hispani manus conseruerunt cum primo agmine Lautreci, cui praeest Horatius Ballio, cum delecta Italicorum peditum manu, et Petrus Navarrus, cum fortissimis Germanorum cohortibus, et post aliquot horarum certamen Hispani caesi sunt atque fugati, cursuque Neapolim ingressos. Quodque illis immixtus Horatius Ballio urbem ingredi poterat, sed Petrus Navarrus vetuit, propterea quod universus exercitus non aderat ; desiderati Caesarianorum circiter duo millia. ”

“ Alii dicunt atrocem pugnam esse conflatam in transeundo, prohibebant enim bis mille et quingenti Germani, ii scilicet quos Lanoius in Italiam traduxerat, qui in Hispania Caesari ad corporis custodiam fuerant. Hi igitur, dum impedire Lotrechium conantur, audacter pugnam capessunt, et, dum pertinacius resistunt, occidione occisi sunt ; neque autem Lotrechius incruentam victoriam adeptus, nam caesis totidem quot ipsi erant, strenuissimus etiam quisque, qui ibi pugnavit, aut occidit, aut graviter vulneratus praelio discessit. ”

“ Die XXIIII constanti fama affirmatum est Hispanos fuisse fusos atque fugatos apud Troiam; alii pro eorum voluntate aiebant omnem exercitum fere caesum esse, alii quemadmodum dictum est ab legato dicunt eos amisisse circiter octingentos equos levis armaturae, et ad duo millia Hispanorum peditum unà caesa fuisse. Item quod princeps Salerni, qui auxilio veniebat Caesari anis cum quatuor millia peditum et nonnullis tormentis, a Gallis esse interclusum, ut necesse sit illi redire. Item hodie audivi a Thoma Ruscha Novocomensi. ”

“ Die XXIX dictum est venisse in auxilium Hispanorum sex millia peditum et quingentos équités, quod quomodo fieri potuerit, non sane dispicio, nisi forte per aera venerint, cum Hispani nec habeant nummos, quibus sibi milites comparare possint, et studia hominum sibi ita alienarint, ut nullus omnino esse videatur, qui eorum partes sequi velit, nisi illis ita sit astrictus, ut secus facere non possit. ”

“ Item quod Germanorum plurimi in angustiis quibusdam locorum interfecti sunt a rusticis ea loca obsidentibus.
Die XXI intellexi ex Calvo, quod ipse ab Joanne acceperat cognomento Heremita, cardinalis Campegii prosecretario, qui pridie Ferraria venit, quod dux Ferrariae est neutralis, scilicet quod nec juvat Caesarem nec foederatos principes Lotrechii hortatu, juvissetque foederatos pecunia et militibus, ni per Pontificem stetisset, qui nec illi regnum redintegrare, nec filium
cardinalem creare voluerit. ”

“ Die XVII discessit ab Urbe omnis Caesaris exercitus per Portam Sancti Joannis, cum magno populi gaudio. Deinde, circiter vigesimam secundam diei lioram, intravere Urbem milites Abbatini Farfae, qui res omnes Hispanorum, quae in ripa fuerunt, depraedati sunt, captis circiter centum et quinquaginta Hispanis; per Urbemque discurrebant proclamantes: Franciam, Franciam, Ursum, Ursum, et Ecclesiam, Ecclesiam ,, pervestigabantque diligenter per Urbem an invenirent aliquem Hispanum aut Germanum. Quicumque inventi sunt, aut capti, aut interfecti ”

“ Die XXV dictum est non esse verum Hispanos fugatos esse, sed ita rem se habere, quod cum Caesariani exercitus duces audissent marchionem Salutiarum adventare cum satis firma militum manu, veriti ne occuparet loca quaedam commeatibus valde opportuna, ut Manfredonia, quam credo eam esse quae latine dicitur Sypus, et Nuceria, propere illuc miserunt validas peditum cohortes equitumque turmas complures, quae illic in praesidio essent. ”

“ Die XXV, qui fuit Natalis Domini Jesu Christi, dictum est expectari alias a Pontifice pecunias, ut una cum illis sexaginta millibus aureorum, quae marchio Guasti nudius tertius Romam advexerat, exercitus Caesareus omnino persolveretur. ”

“ Die XV dictum est omnem Caesareum exercitum perendie a Roma profecturum absque ullo dubio dixit Hieronymus Moronius, exercitus Caesarei primus consiliarius, Francisco Calvo quod cras discessisset, nisi quaedam impedimenta principi Orangiae objecta fuissent. Dixitque ille ipse Moronius eidem Calvo quod accepit a Pontifice litteras quibus significabat se haud dubitanter post octo dies ab Caesarei exercitus ab Roma discessu huc rediturum, velleque in fide data ac pace cum ipso Caesare inita
perseveranter perstare, nec quicquam contra illius dignitatem macninari. ”

“ Die XXVI intellexi ab Catanaeo quemadmodum res se habet de fugatis Hispanis ab Lautreco, quae ita est. Dicitur Lautrecum cum audisset exercitum Hispanorum ob missa tria peditum millia ac quingentos equites ad occupandum quaedam loca commeatibus idonea esse comminutum, prope eos castra fecisse bisque instructa acie ad praelium invitasse, quod illi cum aversati essent, Lautrecus decrevit omnino eos allicere ad certamen. ”

“ Item quod novissime exierunt ex Neapoli quinque millia peditum nova, quae iverunt in auxilium Caesarianorum. Item quod Urbinas erat in itinere, ut iret ad se conjungendum cum Lotrechio, sed in ipso itinere accepisse litteras ab senatu Veneto, quibus jubebant ut rediret cum omni equitatu, misisse tamen Urbinatem ad mille et quingentos pedites admodum imbelles, quos habebat, ad Lautrecum. ”

“ Die II dictum est venire ex Hispania quatuor peditum millia Hispanorum, ex iisque nonnullos jam appulisse Caietam. Item mitti gravem pecuniam a Caesare in Italiam ad persolvendum exercitum et ad novos conscribendos milites. Item aut esse in itinere, aut accingi ad iter proregem Neapolis, qui creatus est a Caesare, cujus vice Ugo Moncada post mortem Lanoi functus est; estque ex praeclara Hispanorum principum familia, esse enim ex familia Mendociorum. ”

“ Item vesperi cognovi a Calvo quod haec res modo narrata falsa est, verumtamen esse Hispaniensem exercitum castra quinto ab Neapoli milliari mettatum esse eoque in loco se communire, ut ibi Lautrecum expectent, venisseque ex Sicilia Neapolim quatuor onerarias naves frumenti, quod si verum est Neapolitanis de caritate annonae timendum non est. ”

“ Plurimi tamen peditum, cum cognitum est eos amicos esse, ingressi sunt ad emendos commeatus aliasque res necessarias.
Die VII discessere milites qui heri Romam vénérant. Item accepi a Calvo, quemadmodum verissimum esse cognitum est atque adeo confirmatum quod Galli ceperunt Beneventum, amissis tamen ducentis fortissimis eqnitibus, sed cohors marcliionis Vasti omnis concisa, capta atque dissipata fuit. Item quemadmodum exercitus Caesareus est in maxima penuria commeatus, Galli vero in magna copia ob captum Beneventum, quae rébus ad victum pertinentibus valde abundat. ”

“ Die XXVI intellexi quid nuntiatum venerit tubicen ab Urbinate ad Caesareos missus, ut scilicet, nisi in campis apertis copiam pugnandi fecissent, ipse eos Romae aggrederetur. Item percrebuit quindecim vexilla peditum exercitus foederatorum Tybur esse ingressa, subsequi etiam Urbinatem eodem cum marchione Salutiarum, quod argumentum est Lotrechium appropinquare, quoniam illi ejus humeris innixi hoc audere arbitrantur. Item dictum est octingentos archiscoppletarios Senam esse ingressos, qui a Lotrechio illo mis [s] i sunt nomine amicitiae. ”

“ Calendis, quae fuerunt die Mercurii, dictum est proxima nocte venisse ab exercitu Lautreci veredarium, qui nunciavit legato, quod Caesariani, dum exierunt Troia, reliquerunt maximam partem impedimentornm, amiseruntque circiter tria millia peditum, et quod Alarconi ablata est coxa ictu tormenti, reliqui vero se receperunt Beneventum. Item quod Octavianus Spiritus, audito apparatu Pontificis, ut Viterbium reciperet, descendit ad conditiones tradendi Viterbii, qua causa confert se ad Urbem veterem. ”

“ Deinde cum eam abduceret, Baptista conquerens de eo, remque hanc se duci narraturum minitans, ille stricto gladio est insecutus, et, nisi se intra cu biculum quoddam e vestigio confugisset, illi profecto vulnus aliquod inflixisset ; sic raptor rapta potitus. ”

“ Cum tamen nautas eorumque res salvos esse voluerint, sed res Hispanorum ac Germanorum sibi tradi voluernnt ipsosque qui affuerunt. Reste suspensi sunt nonnulli ex populo Romano, quia illis immixti latrocinia nocte anteacta exercuerant, qnod ipse Franciscus Suardus, Romae gubernator, conservatoresque fieri jusserunt. Dictum est quod milites Abbatini depraedati sunt res Hispanorum ac Germanorum preciosiores, ut aurum, argentum, margaritae sunt, quae attingeret summam xn millia aureorum, exeeptis vestibus, peristromatis ac caeteris pannis. ”

“ Die V congregationem fecerunt Germani, in qua decrevere ut se omnibus, militari more monstratis, tria stipendia acciperent quae a ducibus fuerunt oblata; pariterque principi Orangiae, qui antea nomine tantum et superficie tenus dux totius.
exercitus fuerat, summam imperii detulerunt, addito quoque Hispanorum consensu. Item marchio Guasti Neapolim discessit pecunia anquirendae (sic) causa. Item divulgatum fuit Lotrecliium Senam ut oppugnaret iter tendere. ”

“ Die lin Germani conventum peregere, in quem processerunt princeps Orangiae, summum in exercitu Caesareo locum tenensr et marchio Guasti, Hispanorum peditum ductor; sed nihil constitutum, res in posterum diem prolatata (sic) . Procellosus dies fuit; tonitrua fulguraque de caelo ceciderunt. ”

“ Item cognovi a Jo. Antonio Odischalchio quemadmodum cras expectantur princeps Orangiae et marchio Guasti cum pecunia. Item quod revocarunt Romam ex Corneto equites levis armaturae, cum quibus creditur quod inter veniendum illi, qui foederatorum militiam secuntur, vellicationem aliquam tentabunt. Item quod sequenti hebdomade ad extremum iste exercitus Roma discedet, abstinens ab inferendis civitati injuriis.
Item communis est omnium opinio Lotrechium cum exercitu Truentum transisse in agrum Neapolitanae ditionis; nam accepit
ab rege sno litteras ut incoeptum persequeretur viriliter ac animose ”

“ Item quod perendie venient princeps Orangiae, marchio Guasti et Ugo Moncada Romam, qui afferunt nummos pro duo bus stipendiis uni verso exercitui. Item audivi ab protomagistro equorum marcliionis Guasti, quod exercitus commorabitur Romae ad summum duodecim dies eosque milites qui novi conscripti sunt in regno hue versus iter facere coeperunt,.
ut conjungant se cum reliquo exercitu. ”

“ Le journal publié plus loin et qui s'étend du 6 décembre 152 7, jour où Clément VII quitta précipitamment Rome, jusqu'au 17 avril 1528, vient s'ajouter aux sources publiés ou signalées jusqu'ici. Ce sont de simples notes, consignées au jour le jour par un jeune scrittore de la Pénitencerie apostolique (2) , resté
(1) Halle 1894, in-8°. ”

“ Imperata miles exequitur ac ita, ut Lautrecus crediderat, evenit; nam Hispani emissis omnibus equitibus, deinde tria millia peditum eos subsequi jusserunt, quorum plurimi archisclopettarii erant. At Lautreciani retrocedendo pugnandoque tempus terunt ”

“ Die XVII dictum est Gallos Neapolim diripuisse crudelissime multosque Hispanorum esse caesos, quod tamen non creditur. Item Hispanos exercitum trifariam partitos esse, aliam Aversae, aliam Neapoli, aliam vero Caietae. Item Baptista Pixacharus, qui hodie venit ex Palliano, dixit quod illuc allatae erant ex Fundis litterae quibus significabatur Hispanos sponte deseruisse Capuam, posteroque die Gallos eo ingressuros. Item quod Hispani receperunt se Neapolim muniuntaue civitatem. et Pesca-
riam versus ingens munimentum extruxïsse. ïtejfyvhodie venerunt Romam non. (Caetera desider^tùr) . ”