René Descartes

“ Nec fane jam mentem aliâ ratione corpori coëxtenfam, totaraque in toto, & totam in quàlibet ejus parte eft'e intelligo. Sed ex eo prscipue 20 apparet illam gravitatis ideam fuift'e ex parte ab illâ, quam habebam mentis, defumptam, quôd putarem gravitatem déferre corpora verfus centrum terrœ, tan- quam fi aliquam ejus cognitionem in fe contincret. Neque enim hoc profedo fine cognitione fieri, nequc 25 ulla cognitio nifi in mente elfe poteft. Attamen alia etiam nonnuUa gravitati tribuebam, quai non eodem modo de mente polfunt intelligi : ut quèd effet divifi- bilis, menfurabilis &c. ”

“ Ad hoc autem non erit neceffe, ut omnes esse falsas ostendam, quod nunquam fortassis assequi possem ; sed quia jam ratio persuadet, non minus accurate ab iis quae non plane certa sunt atque indubitata, quàm ab aperte falsis assensionem esse cohibendam, satis erit ad omnes rejiciendas, û aliquam rationem dubitandi in unâquâque reperero. Nec ideo etiam fingulae erunt percurrendae, quod | operis esset infiniti ; fed quia, suffossis [1] fundamentis, quidquid iis superaedificatum est sponte collabitur, aggrediar statim ipsa principia, quibus illud omne quod olim credidi nitebatur. ”

“ Ego
funi, dum cogito. Hoc certum, hoc inconcujfum . Extruen-
du'm deinceps, ac providendum cauie, ne mihi Genius
Dd malus imponat. Sum. Sed quid fum? Haud dubie ah- 5
quid eorum quœ olim cenfebam. EJfe vero hominern cre-
debam : hominern habere corpus & animant. An ergofum
corpus? An mens? Corpus ejl extenfum, loco comprehen-
Jum, impermeabile, afpedabile. An quidquam illorum eJî
in me ? Extenjio? Qui in me ejfet, ciim nulla fit? hanc 10
principio abdicavi. An tangipoffe, poffe videri? Etfifane
putem modo me videri, me a memet tangi, attamen non
Ee videor, non tangor. ”

“ An dices te cerebri partem pro punélo accipere? Incredibile fane ; fed ejlo punéîum. Si ao illud quidem Phyficum fit, eadem remanet di^cultas,quia taie punélum extenfum ef, neque partibus prorfus caret.
483 Si\ Mathematicum, nojîi primiim id nif imaginatione non dari. Sed detur, vel fngatur potius dari in cerebro Ma- thematicum punélum, cui tu adjungaris, & in quo exi- aS jlas : vide quam futura fit inutilis fiéîio. Nam, ut \ fn- gatur, fie jîngi débet, ut fis in concurju nervorum per quos omnes partes informatce anima îranfmittunt in cere- brum ideas feu fpecies rerum fenfibus perceptarum. ”

“ Nec rede quadrat comparatio civium Reipublicse cum partibus univerfi : civium enim 5 malitia, cùm refertur ad Rempublicam, eft aliquid pofitivum; non autem quôd homo fit errori obnoxius, five quôd non habeat omnes perfediones, cùm refer- tur ad bonum univerfi. Sed melius inflitui poteft com- paratio inter eum qui vellet totum humanum corpus 10 oculis tegi, ut elegantior appareret, quia nulla ejus pars oculo pulchrior videtur, & eum qui putat nuUas creaturas in mundo errori obnoxias, hoc eft non plane perfedas, eife debuiiïe. ”

“ Sed videtur plane non ejjfe, nifi eo fenfii qiidd. quandocumque fuerit homo, futurus fit animal. Certc enim, licet difcrimen videatur inter duas illas propofi- tiones :\iom.o eft, & homo eft animal, quàd priore exi- Jlentia diferte magis fignijïcetur, & pojleriore ejfcntia. lo
452 attamen neque ah il la ejjentia exclu\ditur, neque ah ijlâ exijlentia; fed ciim dicitur: homo eft, intelligitur homo animal; & ciim dicitur : homo eft animal, intelligitur homo dum exiftit. ”

“ Idfane conforme effato Philofophorum celebrium, qui immortalitatem tuamproba- turi afifumpfere tîperpetuo moveri,feu, ut ego quidem inter- pretor, cogitare perpétua ; vcriim ii non perfuadcbuntur, 10 qui non capient quo modo pojfis aut per foporem lethargi- cum, aut in utero etiam, cogitare. Quo îoco hœreo prx- terea, an exifiimes te in corpus illiufve partem, intra ute- rum, aut ab exortu, ejfe 'nfufam. ”

“ Sed nempe tune tantùm a naturâ impellitur ad illud appetendum in quo gratus Tapor confiflit, non autem ad venenum, quod plane ignorât; nihilque hinc aliiid conclndi poteft, quàm naturam iftam non effe omnilciam : quod non mirum, quia, cùm homo fit 5 res limitata, non alia illi competit quàm limitatcX perfedionis.
At verô non raro etiam in iis erramus ad quîE a na- turâ impellimur : ut cùm ii qui ?egrotant, potum vel cibum appetunt fibi paulo poft nociturum. Dici forfan 10 hîc poterit, illos ob id errare, quôd natura eorum fit 107 corrupta ”

“ Quid enim hîc unà aut altéra periodo praeftare poffem, fi longiore ibi oratione,ad id unum 5 paratâ, & in quam non minus indujftriœ quàm in quic- quam aliud quod unquam fcriplerim mihi videor con- tuliffe, nihil efFeci ?
Nec obftat quod in eâ de mente humanâ tantùm egerim ; fatcor enim ultro & libenter ideam quam
lo habemus, exempli gratiâ, intelledûs divini, non dif- ferre ab illâ quam habemus nodri intelledûs, nifi tantùm ut idea numeri infiniti difFert ab ideâ quater- narii aut binarii ; atque idem effe de fingulis Dei attri- butis, quorum aliquod in nobis vefligium agnofcimus. ”

“ Atque ita longe alia indifferentia humanse libertati convenit quàm divinae. Neque hîc refert quôd effentiae rerum dicantur efle 5 indivifibiles : nam primo, nulla effentia poteft univoce Deo & creaturae convenire ; ac denique indifferentia non pertinet ad effentiam humanae libertatis, cùm non modo fimus liberi, quando ignorantia redi nos red- dit indifférentes, fed maxime etiam quando claraper-
10 ceptio ad aliquid profequendum impellit. ”

“ Nempe, exempli caufà, non ideo voluit mundum creare in tempore, lo quia vidit melius fie fore, quàm û creaffet ab aeterno ; nec voluit très angulos triaoguli aequales effe duobus redis, quia cognovit aliter fieri non poffe S:c. Sed contra, quia voluit mundum creare in tempore, ideo
fie melius eft, quàm fi creatus fuiffet ab seterno ; ^^ i5 quia voluit très angulos triangulî neceffariô squales effe duobus redis, idcirco jam hoc verum eft, & fieri aliter non poteft ; atque ita de reliquis. Nec obftat quôd dici poffit, mérita fandorum eft'e cauiam cur vitam aeternam confequantur ”

“ Creatorem omnium quae exiant, Creationis imagi- nem quandam mihi ipfi fingere pojfum ex iis quœ vidi, velut hominem nafcenteni, five crefcentem velutex punûo
20 in figuram & magnitudinem quam nunc habet. Aliam ideam ad nomen creatoris nemo habet. Sed nonfufiîcitad probandam creationem, quôd imaginari pojjumus mundum creatum. Ideoque, etfi demonfiratum ejfet aliquid infini- tum, independens, fumme potens, &c. ”

“ Mené talem fadum effe ut fccpe fallar? At jam fcio me in iis, quœ perfpi- cue intelligo, falli non poffe. Mené multa aliàs pro veris & certis habuiffe, quœ poflea falfa effe depre- hendi ? Atqui nulla ex iis clare & dillinde percepe- 25 ram, fed hujus regul?c veritatis ignarus ob alias caufas forte crcdideram, quas poftea minus firmas effe de- |texi. Quid ergo dicetur? Anne (ut nuper mihi obji- ciebam) me forte fomniare, five illa omnia, quiie jam cogito, non magis vera effe quàm ea quse dormienti 3o occurrunt ? Imô etiam hoc nihil mutât ; nam cerio,
�� � 72-73. Meditationes. — Sexta. ”

“ Et quamvis cffeclus dicatur habere realitatem ab efficiente, habet tamen, non quam effïciens habeat neceffario in Je, fed quaiu mutuari 20 aliunde poffit. Patet res perfpicue in effeclu artis. Nam. quamvis domus habeat tota?n fuam realitatem ab artifice, artifex tamen illam non a Je, fed aliunde acceptant tri- buit. Idem facit Sol, ciim materiam inferiorem varie com- mutât, variaque animalia procréât. Imô etiam parens, a 2 5 quo licet proies habeat materice aliquid, illud tamen non ut a principio efficiente, fed ut a materiali habet. ”

“ Non poiTum enim de re co- gitante negare, nifi ea in quorum conceptu nullam cogitationem contineri fcio, quod me fcire de animo vel de mente nunquam fcripfi nec cogitavi.
i5 Cùmque poflea d\cit fc recle capere ineatii mentem, ac me putare clariun ejje conceptum vieuin, quia certà co- gna fco, & dijUnClum, quia nihil aliud agnofco'^, fe ipfum valde tardi ingenii effe fingit. Aliud enim ell clare per- cipere, ac certô fcire, cùm multa, non tantîim ex fide
ao divinâ, fed etiam quia prius ea clare perfpeximus, jam certè fciamus, quce tamen non clarè jam percipimus ”

“ Nam lo rêvera nunquam vidi aut percepi humana coo-pora co- gitare, fed tantùm eofdem elle homines, qui habent & cogitationem & corpus. Hocque fieri per compofi- lionem rei cogitantis cum corporeâ ex eo perfpexi, quôd, rem cogitantem feparatim examinando, nihil iS in illà deprehenderim, quod ad corpus pertineret, ut 539 neque ullam cogitatio'nem in naturâ corporeâ feorfim confideratâ; contra autem, examinando modos omnes tam corporis quàm mentis, nullum plane animadverti, ciijus conceptus a rei, cujus erat modus, conceptu 20 non penderet. ”

“ Pra^clare fane, tanquam non fim homo qui foleam noélu dormire, & eadcm omnia in fomnis pati, vel
10 etiam interdum minus verifimilia, quàm quaî ifti vigi- lantes. Quàm fréquenter vcrô ufitata ifta, me hîc elfe, togâ veftiri, foco aflidere, quies noclurna perfuadet, cùm tamen pofitis veftibus jaceo inter ftrata! Atqui nunc certe vigilantibus oculis intueor hanc chartam,
i5 non fopitum eft hoc caput quod commoveo, manum iftam prudens & fciens extendo &. fentio ; non tam diftinda contingcrent dormienti. ”

“ Cùm enim alluetus fim in omnibus aliis rébus exi- flentiam ab efî'entia diftinguere, facile mihi perfuadeo 5 illam etiam ab eflentiâ Dei fejungi polî'e, atque ita Deum ut non exiftentem cogitari. Sed tamen dili- gentius attendenti lit manifeflum, non magis polfe exiftentiam ab elfentià Dei feparari, quàm ab eflentiâ trianguli magnitudinem irium ejus angulorum sequa- 10 lium duobus redis, five ab ideà montis ideam vallis : adeo ut non magis repugnet cogitare Deum (hoc eft 80 I ens fumme perfedum) cui défit exiftentia (hoc eft oui défit aliqua perfedio) , quàm cogitare montcm cui défit vallis. ”

“ Dicis ifia, qu3e de Deo intelligis, hujufmodi effe, ut proficifci a te folo non potuerint : id nempc intendens, ut debuerint i5 ab ipfo Deo proficifci. Sed pritnitjn, nihil verius efi, quàm quod a te folo profeéla non fuerint, feu quàd illo- runi intelligentiam a te vel per te duntaxat non habue- ris ; funt enim profeéla habitaque a rébus, a parentibus,
413 a magifiris, a docloribus, a focietatc hominum, | in quâ jo es verfatus. Ai mens fola fum, inquies ; nihil admitto extra jne, ne aures quidem quibus audieriîn, neque homines me- cum colloquutos. Hœc dicere potes ”

“ Nam, fi judico ceram exiftere, ex eo quod hanc videam, certe multo evidentius efficitur me ipfum etiam exiftere, ex eo ipfo quod hanc videam. Fieri enim poteft ut hoc quod
lo video non vere fit cera; fieri poteft ut ne quidem ocu- los habeam, quibus quidquam videatur ; fed fieri plane non poteft, cùm videam, five (quod jam non diftin- guo) cùm cogitem me videre, ut ego ipfe cogitans non aliquid fim. Simili ratione, fi judico ceram efie,
i5 ex eo quod hanc langam, idem rurfus efficietur, vide- licet me effe. Si ex eo quod imaginer, vel quàvis aliâ ex caufà, idem plane. ”

“ Hîc nomine ideae vult tantùm intelligi imagines rerum materialium in phantafiâ corporeà depidas; quo poûto facile illi eft probare, nuUam Angeli nec 5 Dei propriam ideam effe poffe. Atqui ego paffim ubique, ac | prsecipue hoc ipfo in loco, oftendo me nomen ideae fumere pro omni eo quod immédiate a mente percipitur, adeo ut, cùm volo & timeo, quia fimul percipio me velle & timere, ipfa volitio &. ”

“ Qui enim Philofophiam meam optarunt, optime recordati funt me de ilUi, dum vive- rem, non vulgandâ confilium fumpfiffe, ac nonnulli 5 etiam funt conquefti quôd eam mallem nepotibus quàm cosevis meis concedere, quanquam omnes in- genui, caufam cur id facerera advertentes, & mihi non deeiïe voluntatem publiais commodis ferviendi, non ideo minus me amarint. Qui autem ipfam timuerunt, 10 nullo modo id recordati funt, aut faltem credere no- luerunt, fed contra fuppofuerunt ejus me editionem promifiife : hinc vocabar apud illos celebris promijfor ”