“ Quo in genere, nemo sane ignorat, leges, quae ante Gratianum (intra ann. 1140-1150) latae sunt, ius antiquum, nostra quoque aetate, appellari; quae a Gratiano ad Concilium Tridentinum (ann. 1545-1563) , ius novum, etsi iam nobis antiquissimae sunt; quae denique post Tri- dentinam Synodum, ius novissimum. Vix autem dicere attinet, novi iuris collectionibus, de quibus inferius agendum, iuris etiam antiqui leges contineri, eas videlicet, quae ante Gratiani tempora promulgatae sunt. ”

“ Patres Cardinales, Legati Sedis Apostolicae, Episcopi etiam titulares, Abbates vel Praelati nullius, supremi religionum iuris pontifi- cii Superiores, Officiales maiores Romanae Curiae, ob negotia ad ipsorum munus pertinentia, apud iudicem laicum conveniri nequeunt sine venia Sedis Apostolicae; ceteri privilegio fori gaudentes, sine venia Ordinarii loci in quo causa peragitur; quam tamen licentiam Ordinarius, praeser- tim cum actor est laicus, ne deneget sine iusta et gravi causa, tum ma- xime cum controversiae inter partes componendae frustra operam de- derit3. ”

“ Advigilent ne abusus in ecclesiasticam disciplinam irrepant, praesertim circa administrationem Sacramentorum et Sacramentalium, cultum Dei et Sanctorum, praedicationem verbi Dei, sacras indulgentias, implementum piarum voluntatum; curentque ut puritas fidei ac morum in clero et populo conservetur, ut fidelibus, praecipue pueris ac rudibus, pabulum doctrinae christianae praebeatur, ut in scholis puerorum ac iuvenum institutio secundum catholicae religionis principia tradatur 3. ”

“ Episcopi enim, inde ab an. 1865, cum ad litteras rescriberent ab Apostolica Sede de Concilio Oecumenico Romae habendo datas, Pon- tificem Maximum rogarunt, vellet rem, quae tantam paritura esset Ecclesiae utilitatem, considerare; deque eadem, cum in Concilium coi- verunt, postulata deferre cunctati haud sunt.
Primi de sacris canonibus in unum apte redigendis postularunt Neapolitanae dicionis Episcopi: « Novum iuris canonici Oorpus conficere necesse esse videtur; ac vel in primis quoad processum causarum: qui magis ac magis expeditior sit ». ”

“ Nisi privilegium apostolicum aliud expresse caveat, nominatio moderatoris et cappellani pertinet ad loci Ordinarium in associationibus ab ipso vel ab Apostolica Sede erectis aut approbatis, et in associatio- nibus a religiosis vi apostolici privilegii erectis extra proprias ecclesias; in associationibus vero erectis a religiosis in propriis ecclesiis requiritur tantum Ordinarii loci consensus, si a Superiore moderator et cappel- lanus e clero saeculari eligantur 1. ”

“ Episcopus religiosum recipere potest sive pure et simpliciter, sive pro experimento ad triennium : in priore casu religiosus eo ipso est dioecesi incardinatus; in altero, Episcopus potest probationis tempus pro- rogare, non ultra tamen aliud triennium; quo etiam transacto, religiosus, nisi antea dimissus fuerit, ipso facto dioecesi incardinatus manet. ”

“ Dimissus, votis in religione emissis non solutus, tenetur ad claustra redire; et si argumenta plenae emendationis per triennium de- derit, religio tenetur eum recipere; quod si graves obstent rationes sive ex parte religionis sive ex parte religiosi, res iudicio Sedis Apostolicae subiiciatur.
§ 2. Quoties vero vota in religione emissa cessaverint, si dimissus Episcopum benevolum receptorem invenerit, sub eius iurisdictione et speciali vigilantia maneat, servato praescripto can. ”

“ Hi quidem ad alterutrum Coetum seu Commissionem, cui scripta sua excutienda deferebantur, legitime pertinebant; omnibus autem, pontificio adstrictis secreto, dies condicebatur, quem ante diem tradere Emo Cardinali Gasparri votum suum tenebantur. ”

“ Quoties vero navis in itinere consistat, possunt confessiones excipere tum fidelium qui quavis de causa ad navim accedant, tum eorum qui ipsis ad terram obiter appellentibus confiteri petant eosque valide ac licite absolvere etiam a casibus Ordinario loci reservatis 2. ”

“ Ut exemplo rem con- firmemus, in iure communi decernebatur Episcopos a canonicorum ordine esse deligendos, et capita fere omnia tituli De Electionibus ad hanc eligendi rationem pertinent, quanquam ea hodie non obtinet nisi in paucis Germaniae et Helvetiorum dioecesibus; legitimi ritus, qui in iudiciis ecclesiasticis servandi erant ad praescripta tum alterius Decre- talium Gregorii IX Libri, tum Sexti, magnam partem obsoleverunt; Con- cordata, quae, post absolutum Corpus iuris canonici, Apostolica Sedes cum rerum publicarum Gubernatoribus iniit, ius commune aliqua ex parte immutarunt. ”

“ CAN. 518.
§ 1. In singulis religionis clericalis domibus deputentur plures pro sodalium numero confessarii legitime approbati, cum potestate, si agatur de religione exempta, absolvendi etiam a casibus in religione reservatis 2.
§ 2. Superiores religiosi, potestatem audiendi confessiones habentes, possunt, servatis de iure servandis, confessiones audire subditorum, qui ab illis sponte sua ac motu proprio id petant, at sine gravi causa id per modum habitus ne agant 3. ”

“ In ecclesiis in quibus non omnes simul choro intersunt, qui ad eum adstringuntur nequeunt per alium huic obligationi satisfacere, nisi in casibus particularibus, iusta ac rationabili de causa, et modo substi- tutus eodem tempore servitio chori non sit adstrictus, et sit in eadem ec- clesia canonicus, si agatur de supplenda vice canonici, beneficiarius, si de beneficiarii; qui vero ad chorum non adstringuntur, obligatione resi- dendi in loco beneficii non tenentur per dies quibus a choro absunt 1. ”

“ Domus religiosa sive formata sive non formata, si ad religionem exemptam pertineat, supprimi nequit sine beneplacito apostolico; si ad Congregationem iuris pontificii non exemptam, supprimi potest a su- premo Moderatore, consentiente Ordinario loci; si ad Congregationem iuris dioecesani, sola Ordinarii loci auctoritate, audito Congregationis Moderatore, salvo praescripto can. 493, si de unica domo agatur, salvo- qne iure recursus in suspensivo ad Sedem Apostolicam 4. ”

“ CAN. 480.
§ 1. Ecclesiarum rectores libere nominantur ab Ordinario loci, salvo iure eligendi aut praesentandi, si cui legitime competat; quo in casu Or- dinarii est rectorem approbare 2.
§ 2. Licet ecclesia pertineat ad aliquam religionem exemptam, rector tamen a Superiore nominatus debet ab Ordinario loci approbari.
§ 3. Si ecclesia coniuncta sit cum Seminario aliove collegio quod a clericis regitur, Superior Seminarii vel collegii est simul ecclesiae rector, nisi aliter loci Ordinarius constituerit. ”

“ Quod praecipue de canonibus poenalibus Libri V intelligatur dictum, ubi antiquae leges poenales allegantur, quamvis poenae quas adnexas habent, a poenis in novis canonibus sancitis saepe discrepent. Fontes in hac Codicis editione - praemissis illis, qui ex antiquo Corpore iuris canonici et ex Conciliis Oecumenicis hausti sunt auctoritatis, in eadem vero specie temporis ordine dispositi, puncto cum virgula (;) diståm- guuntur, nisi de eadem causa apud eandem S. Congregationem retractata .agatur. ”

“ Ordinarius loci, ubi eum suo muneri defecisse compererit, op- portuna decreta condere ac meritas in eum poenas statuere potest; in quo nihilominus Ordinarii facultates minime privativae sunt, sed Superior ius cumulativum cum ipso habet, ita tamen ut, si aliter a Superiore, aliter ab Ordinario decerni contingat, decretum Ordinarii praevalere debeat 3. ”

“ In casu gravis scandali exterioris vel gravissimi nocumenti commu- nitati imminentis, religiosus statim potest a Superiore maiore cum con- sensu sui Consilii vel etiam, si periculum sit in mora et tempus non adsit adeundi Superiorem maiorem, a Superiore locali cum consensu sui Consilii et Ordinarii loci, ad saeculum remitti, habitu religioso illico deposito, ita tamen ut res per ipsum Ordinarium aut per Superiorem maiorem, si adsit, Sanctae Sedis iudicio sine mora subiiciatur 5. ”

“ Religiosi cum confraternitatibus piisve unionibus a se erectis possunt et debent communicare omnes et solas gratias spirituales, quae in facultatibus a Sede Apostolica receptis specifice et nominatim commu- nicabiles declarentur, eaeque in actu erectionis manifestandae sunt sin- gulis, servato praescripto can. 919 5.
§ 2. Confraternitatibus, ab iisdem erectis, non licet vestem propriam seu insignia, quae in publicis processionibus aliisque sacris functionibus deferenda sunt, assumere sine speciali Ordinarii loci licentia 6. ”

“ Nomina promovendorum ad singulos sacros ordines, exceptis religiosis a votis perpetuis sive sollemnibus sive simplicibus, publice de- nuntientur in paroeciali cuiusque candidati ecclesia; sed Ordinarius pro sua prudentia potest tum ab hac publicatione dispensare ex iusta causa, tum praecipere ut in aliis quoque ecclesiis peragatur, tum publicationi substituere publicam ad valvas ecclesiae affixion em per aliquot dies, in quibus unus saltem dies festus comprehendatur 2. ”

“ Praebenda theologalis et poenitentiaria ne conferantur, nisi prius de vita, moribus, doctrina candidatorum plane constiterit, salva lege concursus, ubi sit constituta 3.
§ 3. Canonicus poenitentiarius prohibetur aliud simul officium in dioecesi suscipere aut exercere, cui adnexa sit iurisdictio in foro externo 4.
CAN. 400.
§ 1. Canonici theologi est, diebus et horis ab Episcopo cum Capituli consilio designatis, publice in ecclesia explanare sacram Scripturam; sed Episcopus, si id utilius iudicet, potest eidem alia doctrinae catholicae argumenta in ecclesia explicanda committere 5. ”

“ Eius iurisdictio iis est circumscripta regionibus, ubi, sacra hierarchia nondum constituta, status missionis perseverat. Huic Congre- gationi sunt etiam subiectae regiones, quae, etsi hierarchia inibi consti- tuta sit, adhuc inchoatum aliquid praeseferunt. Eidem pariter subsunt societates ecclesiasticorum ac Seminaria quae exclusive fundata sunt eo fine, ut in eis instituantur missionarii pro exteris missionibus, praesertim quod attinet ad eorum regulas, administrationem atque opportunas con- cessiones ad sacram ordinationem alumnorum requisitas 4. ”

“ In omni religione clericali ius et officium Superioribus est per se vel per alium aegrotis professis, novitiis, aliisve in religiosa domo diu noctuque degentibus causa famulatus aut educationis aut hospitii aut infirmae valetudinis, Eucharisticum Viaticum et extremam unctionem ministrandi 2.
§ 2. In monialium domo idem ius et officium habet ordinarius con- fessarius vel qui eius vices gerit 3.
§ 3. In alia religione laicali hoc ius et officium spectat ad parochum loci vel ad cappellanum quem Ordinarius parocho suffecerit ad normam can. ”

“ CAN. 251.
§ 1. Congregatio negotiis religiosorum sodalium praeposita ea sibi exclusive vindicat quae respiciunt regimen, disciplinam, studia, bona et privilegia religiosorum sodalium utriusque sexus tum sollemnibus tum simplicibus votis adstrictorum, eorumque qui, quamvis sine votis, in com- muni tamen vitam agunt more religiosorum, iteinque tertiorum Ordinum saecularium, incolumi iure Congregationis de Prop. Fide 6.
1 Pius X, const. « Sapienti consilio », 29 iun. 1908, § I, n. 4°, 1 ”

“ Si de monialibus, Ordinarius loci omnia acta et documenta transmittat ad Sacram Congregationem cum suo et Superioris regularis voto, si monasterium regularibus sit subiectum 4.
§ 3. Si de aliis religiosis iuris pontificii, suprema religionis Mode- ratrix rem totam ad Sacram Congregationem pariter deferat cum omni- bus actis et documentis; Sacra autem Congregatio tum in hoc tum in praecedenti casu quod magis expedire censuerit, decernet, firmo prae- scripto can. ”

“ Religiosi Congregationum iuris dioecesani stipem quaeritare nequaquam possunt sine licentia scripto data tum ab Ordinario loci in quo sita est eorum domus, tum ab Ordinario loci in quo stipem quaerere cupiunt 4.
§ 3. Religiosis, de quibus in §§ 1 et 2 huius canonis, Ordinarii loco- rum licentiam quaeritandae stipis ne concedant, praesertim ubi sunt conventus regularium nomine et re mendicantium, nisi sibi constet de vera domus vel pii operis necessitate, cui alio modo occurri nequeat ”

“ Quamvis enim illud emendandum edendumque Apostolica Sedes haud semel curaverit, nunquam tamen authenticum declaravit, nec vim legis omni- bus et singulis contulit canonibus qui in eo referebantur: quod quidem cur minime fecerit, facile omnes animadvertent, quotquot eosdem canones mente animoque perpendant. Quapropter canonibus in Gratiani Decre- tum inductis constat non aliam unquam fuisse auctoritatem, nisi quae fontibus esset; fatendum vero, bene multos ex variis collectionibus, praesertim ex pseudo-isidoriana, nullam fidem mereri. ”

“ Profiteor quoque septem esse vere et proprie Sacramenta novae legis a Iesu Christo Domino nostro instituta, atque ad salutem humani generis, licet non omnia singulis, necessaria, scilicet, Baptismum, Confirmationem, Eucharistiam, Poeniten- tiam, Extremam Unctionem, Ordinem et Matrimonium; illaque gratiam conferre, et ex his Baptismum, Confirmationem et Ordi- nem sine sacrilegio reiterari non posse. ”

“ Adiutori, si in omnibus suppleat parochi vicem, iura omnia et officia competunt parochorum propria, excepta Missae applicatione pro populo quae parochum gravat; si vero suppleat ex parte dumtaxat, eius iura et obligationes desumantur ex litteris deputationis 3. ”

“ Vicario Generali, vi officii, ea competit in universa dioecesi iurisdictio in spiritualibus ac temporalibus, quae ad Episcopum iure ordi- nario pertinet, exceptis iis quae Episcopus sibi reservaverit, vel quae ex iure requirant speciale Episcopi mandatum 3.
§ 2. Nisi aliud expresse cautum fuerit, Vicarius Generalis exsequi potest rescripta apostolica quae Episcopo vel praecedenti rectori dioe- cesis remissa sint, ac generatim ad ipsum quoque pertinent facultates habituales Ordinario loci a Sancta Sede concessae, ad normam can. 66 4. ”

“ Si alter coniux sectae acatholicae nomen dederit; si prolem aca- tholice educaverit; si vitam criminosam et ignominiosam ducat; si grave seu animae seu corporis periculum alteri facessat; si saevitiis vitam com- munem nimis difficilem reddat, haec aliaque id genus, sunt pro altero coniuge totidem legitimae causae discedendi, auctoritate Ordinarii loci, et etiam propria auctoritate, si de eis certo constet, et periculum sit in mora 3. ”

“ In canonicatuum collatione, ceteris paribus, ratio habeatur illo- rum qui doctores in sacra theologia vel iure canonico renuntiati fuerint in aliquo athenaeo, vel laudabiliter ministerium ecclesiasticum aut magi- sterium exercuerint, firmo praescripto can. 130, § 2 4.
CAN. 405.
§ 1. Dignitates, canonici et beneficiarii, capta legitime beneficii sui possessione ad normam can. 1443-1445, statim pro gradu suo acquirunt, praeter insignia ac privilegia propria, scamnum in choro, ius percipiendi fructus ac distributiones, ac vocem in capitulo ad normam can. ”

“ Qui in minoribus ordinibus constitutus ad statum laicalem qua- vis de causa regressus est, ut inter clericos denuo admittatur, requiritur licentia Ordinarii dioecesis cui incardinatus fuit per ordinationem, non concedenda, nisi post diligens examen super vita et moribus, et con- gruum, iudicio ipsius Ordinarii, experimentum. ”

“ In monasteriis monialium, comitiis eligendae Antistitae praesit, quin tamen clausuram ingrediatur, Ordinarius loci aut eius delegatus cum duobus sacerdotibus scrutatoribus, si moniales eidem subiectae sint; secus, Superior regula.ris; sed etiam hoc in casu Ordinarius tempestive moneri debet de die et hora electionis, cui potest una cum Superiore regu- lari per se ipse vel per alium assistere et, si assistat, praeesse 4. ”