Jan Denucé

“ Violieren, van den onderdeken Frans Francken, van de oud-dekens Ambrosius Breugel, Jan de Bruyn van Aelst, Jan Galle, Jan Breugel, Edward Snaeyers, Andries de Licht, Jan Lesteens, Cornelis de Bailleur en Matthys Musson : onvrije schilders mogen in de kerken hun stukken opstellen tot versiering van de tempels, hun werken veranderen en herschilderen, niettegenstaande de reglementen van de Schilderskamer en zonder dat hun daarvoor last wordt aangedaan. ”

“ Le Journal forme un complément des plus heureux aux pièces d'archives fournies par notre grand dépôt communal.
Nous nous sommes abstenu, ainsi qu'aux tomes précédents de la Collection de Sources pour l'histoire de l'art flamand, de tout commentaire des documents. ”

“ Ils trouvent les frais cependant excessifs : il ne reste plus aucun bénéfice. La vente à Valence, à Lisbonne et en France est bien meilleure qu'à Séville. Les six tableaux de batailles qu'achève Sébastien Vrancx, coûtent 50 livres flam. Le peintre ne veut se laisser aider par personne et n'admet pas qu'on copie ses tableaux. Les douze chambres de cuir doré de Séville ont été avantageusement vendues. Antoine Goetkint va s'établir à Paris parce qu'on y fait plus d'affaires que n'importe ailleurs.
19. Recommandations à van Immerseel pour la vente de tableaux à Séville. ”

“ Liste des tableaux de Fr. Franck, de Breugel, de Pepyn, de vander Heyden, expédiés en Espagne par la voie de Calais, pour Chr. van Immerseel.
39. Breugel vient de faire encore une copie des Cinq Sens pour la Hollande. Il espère que cela ne gênera pas la vente de l'original en Espagne. Les tableaux provenant de son père, sont trop cher pour la péninsule. Il en veut bien copier quelques-uns, comme la Guirlande de fruits, avec figures de Rubens, l'œuvre maîtresse de son père, et qui a été vendue 1.600 flor. au prince de Pologne ”

“ Schoon Janssens, bygenaemd den A la mode-schilder, heeft geleeft in de Eeuw van 1600 tot 1700, gelyk in het Vervolg van dit Deel eenigzins word aengemeld, schynd hy volgens de tydsrekening te jonk, en niet vermaerd genoeg te zyn geweest, om de figuren te hebben geschilderd in de groote doeken van onzen Breugel, en zoo veel te minder is het waerschynelyk dat hy deszelfs schoonvader kan zyn geweest : zoo dat
het klaerste bewys valt en blyft op Abraham Janssen, bygenaemd den Romyn. ”

“ Waer op U1 mij mach advis geven. Sal noch wel Meert wesen eer de selve volmackt sellen syn. Int stuck van de tollen als oncosten aldaer, ick en wete niet oft daer eenige pratico in te vinden ware, omme die te verlichten gelyck ick sien dat my doire eenen vrint mij onbekent geoffriseert wort by de leste briven van Sivillen, dat ick U1 medeseinde omme dat U1 sien mach wat my geschreven wort, oock memori sendende van de stucken die daer souden begeert syn, ende compt bycans in formiteyt gelyck U1 my oock gesonden hebt als oft van Salamon Paradis geordonneert ware. ”

“ Marie de Fourmestraux, épouse de Chr. van Immerseel, commande de Séville plusieurs tableaux de David Snellinck, Seghers, Gabriel Franck, surtout de Breugel. Elle enverra en échange de l'outremer (couleur d'Espagne) . Certains tableaux ont été vendus à Saint-Domingue, en Amérique.
80. Jacques Spagnaert, doyen des peintres, et Abr. de Heyde, peintre, déclarent avoir vu au domicile de Guill. Forchout, un Crucifiement, de la main même d'Abraham Janssens, « le très fameux peintre et maître ». Le tableau avait été vendu 1.000 flor. ”

“ En soude goet werck wesen, maer soude tyt toegaen. Ick sien van meer andere dat aldaer weinich te visschen is op de goederen die daer gesonden worden. Hoe Salamon Paradis dat drait wete ick niet, want heeft hy dien treck dat hy weet aldaer te crygen schilderyen ende treckt 5 per cento voir provisie, is daer niet mede te vreden, hy sal ander invencien weten dat hy de schapen sal scheren ende de Meesters de verckens. Ul sal nimanden desen innegeleyden brief laten sien oft verhalen aen Ul gesonden hebbe. ”

“ Ben vast met alle diligentie besich niet omt profyt, maer om met de selfde eer ende naem te acosteren. U1 moet myn ten besten hauden dat voor desen soo staut om gelt hebbe gheschreven. De oorsaec is dat de bankeroeten van Kokeel en Fauseur daer 1600 guldens aen verloren hebbe, maken my de sinnen soo verwert dat den lust vant wercen vergaet, beneffens die krakeelen van myn schoonvader ende Antoni Goetkint die soo bitter tegen malkanderen syn dat hoewel Janssens op syn vyterste leyt nochtans gheenen peys te maken en is, waer van de oorsaec te lanc saude vallen om te verhalen. ”

“ De goede stucken moeten dier syn. U1 sal weten dat ick de Diana met de honden aen Breugel betaelt hebbe 15 £ Vlems voirt schilderen, de plate ende lyste is besonders van my gegeven. U1 can reeckenen wat my dat cost, de honden is de geheele Jacht van de Infante naert leven, het Maribelt van Francq 9 £ Vlems voirt schilderen boven de plate ende lyste. Ick segge U1 dat ick U1 ghene prisen en stelle omme aldaer te vercoopen, want houdt voir seker dat die stucken altesaemen ten hochsten maer 4 tot 5 ten honderd doen hoger gestelt en syn als de selve mij costen. ”

“ Compareerden Abraham Janssens Constschilder ende Jouffrouwe Sara Goetkint Peetersdochtere wijlen daer moeder aff was Jouffrouwe Catharina van Palerma, syne wettige huysvrouwe, ende bekenden dat sylieden in gevolch vanden arbitraelen vonnisse by de goede mannen ende arbiters by hen ende Anthonis Goetkint haeren broeder gecosen, geraemt, ende by myne Eerw. ”

“ Yten dona Catharina Goetquint de edad de quarenta y dos anos poco mas o menos, mercader de pinturas, y declaro y affirmo ser verdad que ella vendio y entrego en este mes de Junio al dicho Crisostomo van Ymmerseel veynte pinturas en tela de color de agua, sienda Batallas y que ellas son hechas y fabricadas por sus oficiales en la villa de Malines de la obediencia de su Magd Catholica. ”

“ Ick sien sommige tot goeden pris vercocht ende sommige tot slechten pris vercocht syn, ten lesten de wytcompste van deen tegen het andere geset, bevinde de oncosten de winnige op te eeten. U1 stelt voir by uve provisie 4 per cento ; loopt hooge, niettegenstaende de schilderyen bringen soo veel moete mede dat alsulcke provisie wel vry behoort te hebben, dan behoort naer advenant te gelden. U1 hout voir seecker dat also ick deselve in facture stelle, den justen prys is gelyck wij hier aen de winckelhouders vercoopen, daer weder moet aen gewonnen syn, wort maer gecergeert van 5. ”

“ Jouffrouwe Catharina van Marienberge, weduwe van den voors. wylen Jan Breugel de sesse sevenste deelen van de eene helft, daervan heur d'andere helft ende het resterende sevenste deel is toecommende ende competerende van eene schoone groote huysinge eertyts twee wooningen geweest synde, met diversche cameren, plaetse, hove, borneputte, regenbacke, gronde ende alien den toebehoorten, genaempt den Bock, gestaen ende gelegen in de Gasthuisbempden alhier waren, achter den nieuwen Tapissierspant, tusschen Gaspars Snouck huys gelyck ende in alle der manieren Peeter Gobyn de voors. ”

“ Ende dat daer tegens de selve Jacques Boon zal schuldich zyn te quiteren ende aff te gaen, zo hy oic afginck ende quiteerde mits desen, alle ende yegelycke zyne pretensien hier vore verhaelt, ende alle ander bedacht ende onbedacht die hy soude mogen hebben tot laste vande voors. sterfhuysen oft vanden voors. Abraham Janssens, de selve daer van alsnu voor eeuwelyck deschargerende, Tot onderhout van alien den welcken ende dat daer tegens oft tegens enich point van dyen nyet en zal worden gedaen, hebben die voors. ”

“ Dat ick Ul voir desen geschreven hebbe dat de schilderyen willen met het eerste gesicht vercocht worden daer mede meine ick te seggen wanneer dat cooplieden toe syn die adremo coemmen van den pris, ende niet aen alleman die deselve eerst souden coemmen te sien, want dickmael bieden de lieden gelt en hebben geinen sin omme coepen oft proeven deselve omme voir een beuselinge oft onder de mert te coopen : somma, op het plaisanste goet moet de lovinge oploopen, ende het goet daer niet bequaem oft dat te dier is — lichten de handt ende geen meer seinden. ”

“ Ick hope Sr David Teniers my wel doen sal, sulcx syn onproffyt niet en sal wesen. Deselve hope hebbe van Sr Jacques Spaignaert die een goetsaem man is. Sr Simon de Vos ende Jacques van Eyck geloove hun oock wel acquitteren sullen ; aen ditto van Eyck mag U1 wel betaelen dat U1 eyscht, mede aen Sr Eertvelt.
Want geloove niet meer ontfangen en sullen dan gelyck wy overcomen syn. De scheur by St Jans mach laeten blyven ende schilderen daer wat anders in, dat van geenen minder en pryse en is. Het importert weynich soo hy het paneel niet en wilt laeten aftrecken. ”

“ Wat belanct de Historie van Adam op platen, de selfde sal hem ooc tsynder eerste packinge leveren. want voldaen. Syn de meeste helft by mij selfs ghedaen. over midts de principalen moesten door gaen. Als Ul de selfde sien sal twyffel niet oft suit jugeren dat hondert guldens stuc niet te veel is, soo veel wercx is daer in. Wat belanct de Vyf sinnen. hebbe die met lust onder handen om alles naert leven te doen. als ooc het subject playsant is om al wat ter werelt is daer in te connen maken. ”

“ U1 my sal mogen tgelt af overmaken want het met alle dese oorlogen het den slechsten tyt van de werelt is met de const, principalyc met dit overgaen van Maestricht, twelc dence U1 beter door ander suit verstaen ; wordt de meeste schult gegeven eenige Spaense coronels die niet hebben willen vichten, et bidde U1 in geval gheen orden tot myn betalinge geset is dat doch mach gheschiden, want sweer als man van eeren dat daer niet in verdient hebbe dat verteyrt heb in
dien tyt, et niet anders ocorerende naer vrindelyce groetenis beneffens nicht U1 huysvrau Godt bevolen. ”

“ Inventaris van de meubelen, brieven ende papieren die Joncker Pauwels van Halmale, oudt schepene deser stadt, als oppermomboir geweest zijnde van Ambrosius ende Clara-Eugenia Breugel, Janskinderen wijlen, daer moeder af was Jouffrouwe Catharina van Marienborch, onder ende in handen is hebbende, welcke meubelen, brieven ende papieren de voorsc. Joncker Pauwels van Halmale bij desen is overleverende aen Signor David Tenier, getrouwt hebbende Joffrouwe Anna van Breugel, der voorscr. ”

“ Belangende U1 secht dat sommige stucken wytgeslagen syn, verwondert my niet, compt doer lange gepackt te staen ende van de vochticheit. De remedie is de sonne. Ende daer naer wat te vernissen. U1 sal spreecken met eeinigen schilder Nederlander, sal U1 de gelegentheit wel seggen, oock remedieren ; ick verstaen dat Salamon Paradis vernis van hier doet coemmen. U1 sy geadviseert dat de stucken met vergulde lysten moecht in de sonne setten met lyst en al, maer de ebbenlyst moegen in ghein sonne coemen ; moet de stucken doen wytslaen. ”

“ Voorders hebbe ettelijce stucen ghekocht in den vytroep van Abraham Janssens saliger, daer van sinnes ben ettelyce stucen af aen U1 te senden om daer te mogen vercoopen. Maer als gisteren naer noen synde int beste van vercoopen, soo is den vyant gecomen met vele schepen op de Schelde tussen de Kruysschans en de Philipe schans, daer dapper is gheschoten twelce men hoorde ende sach, maecten over sulx den uytroep infructuos, soo dat niet wete wanneer men voort vercoopen sal. Wat daer van comen sal wil den tijt leeren. ”

“ Ick meyne dito stucken meer waert syn, want sy die binnen Antwerpen voer ongelyck meer niet saude willen geven, maer gelyck die daer onder handen van lidens syn die hen daer niet op verstaen, en sauden daer lange blyven liggen. ”

“ Notarieele verklaring nopens de Zuid-Nederlandsche afkomst van de schilderijen en prenten die Vermeurs aan van Immerseel naar Spanje zendt : werk van Gasp. Goossens, Dam. van der Veken, Peter van der Heyden, Gillis Nyns, boeken gedrukt bij Moretus, kanten van Catharina van Gessel.
En nombre de Dios Amen. Sepan quantos esta carta de certificacion vieren, o hoyeren, como en 17 Marzo 1631, porante mi Juan Waerbeque, Escrivano publico per el Consejo de su Magd Catholica en Brabante admittido y aprovado, residente en la ciudad de Amberes y los testigos
deynto escrittos. ”

“ Ick hoop met Godt belieft dat wy meer sullen handelen ende als Godt belieft sal hy ons eenen beteren tyt verleenen. Als Ul eenige banketten of fruytens begeirt. ick heb eenen knecht dier ventelycke mackt van alle soerten. Ick sal naer my consiensie ende werech gaen ende Ul doen niet eenen stuyver meer geven, oft Ul daer selver waert, maer tot den minsten prys, soo nau als ick can. Set ick die tyen wat te veel, Ul mach wat minder geven. Laet ons leven by malcander ende handelen ende blyven handelen. ”

“ Item dat ten scheyden van den bedde, tsij datter kindt of kinderen van desen toecomenden houwelijcke geprocreeert achterbleven oft niet, allentgene van d'een ende d'ander sijden sal wesen ingebracht oft hun naermaels sal commen te versterven, gegeven, gelaten ende gemaeckt worden, wederom sal gaen ende keeren ter sijdenwaerts van daer tselve ingebrocht oft gecommen sal sijn, oft de weerde daervan, in gevalle geduerende desen houwelijcke yet vercocht oft anderssints gedenatureert werde. ”

“ Item ter causen van zyne vaderlycke goeden ende van penninghen die hy hun gedaen oft gerestitueert ende wercken die hy voor hun gewrocht ende gelevert soude hebben, met meer andere dyergelycke, So eest dat zy partyen deur tusschen spreken van goede mannen ende rechtsgheleerde dairtoe respectivelyck by hun verkosen, naerdyen datse ter presentien der selver partyen rypelyc hadden ondersocht ende hun onderricht vande middelen vanden voors. sterfhuysen, zo wt den vercoopboeck als anderssints, en de oic den staet vande selve sterfhuysen by den voors. ”

“ Is alleinelyck begroot met ontrent 5 per cento voir de moiten ende verschiet van gelt, gelyck alle sulcke manifact., maer meest in erbeitsloon en bestaet, moet alles contant betaelt wesen als U1 wel weet. Nu ditto goederen in andere landen vervoert wordende, soo moet daer noch expresse winninge op loopen voir de tweede hant voir syn moete ende verschot als oock alle oncosten ende peryckelen gesalveert dat oock reden is, daeromme soo seynde ick U1 de selfste facture naer myne duncken gecargeert met alle oncosten aldaer behoort te gelden. ”

“ Hij heift vele dingen daer hier weinich meesters toe bequaem syn, ende voir sulcken prys niet en souden weten te becoemmen, oock vele dingen die wel te becoemmen syn, daer op dinden meede bescheet isser wat te handelen. Wy hebben middel genoch omme int stuck van schilderyen iemanden te dienen, maer souden al promto betaellinge moeten wesen want daer soude weinich profijt op vallen, tegen onse compste wyt Vranckryck sal Ul ons connen antwoorden, en dan sal den tyt gaen bequaem worden, dan sellen oock eens proeve met spiegelen moegen doen belivet Godt. ”

“ Ick ben verwondert aldaer soo hoeghe tollen op loopen, dat verdiert seer het goet. Moeten ons wachten van meer stucken van profane historien te seinden. Daeromme segge, let op hetgene daer begert en ventelyck is. Ende dat Ul onbequaem vint moet vercoopen, ist niet met winnige soo moeten die vercocht worden tot verlies. Het eein salt ander helpen
dragen totdat wy sien wat daer begeirt wort omme profit aen te doen, want dit alles maer is tot proeve. ”

“ Laet die oock maer 2 oft 3 uren in de sonne staen tot 2 dagen toe. U1 moet daer toe eenen schilder ge bruicken Neerlander, ende geven hem eein goede dachhure. U1 sockt imanden die daer bequaem toe is, also ick verstaen soo isser aldaer genoch van desen lande. De schilderyen moeten eerst afgewassen worden met schoon water, ende gedroecht met sacht linwaet, al eer men deselve inde sonne sedt oft dat men die vernist, sonder nochtans de lyst nat te maecken, willen ghein water verdragen ; oock en twiffel ick niet oft sellen de lyst daer oock weten te helpen dat gequest souden moegen wesen. ”

“ Alle deselve soo rurende als onrurende, haeffelycke ende erffelycke goeden, tsamen met malcanderen wel ende minnelycken gepaert, gescheyden ende gedeylt hebben in der manieren als volght, te wetene. In den eersten is aen de voorschreven Jouffrouwe Catharina Breugel met heuren voors. man ende momboir. ”

“ De reste behoer ick in myn selven te profiteren daer van ick de risico loope, als U1 weet dat reden is. Ende soude ditto coopmanschap hunne oncosten niet connen dragen, souden het gelt in wat anders besteden als voerren gesecht is. Sellen desen eyndigen naer hertelycke salutacien — neffens U1 huisvrouw den Almogenden in genaden bevolen. Ick hebbe niet ontfangen het stuck met de Blommen van Ul, is by Sr Bollaert, my dunckt niet gerne af en scheiden, oock hebbet in dese cassen niet connen accomoderen, sal op een ander mael connen geschieden. ”

“ U1 aengenamen van 13 Januario is myn door Segr Bernaert Vermeurs behandicht en hebbe soo lane geterdeert van antwoort tot dat de 5 Sinnen met de copyen sauden voldaen syn die nu Godt lof seer naer volbracht, daer hope eer mede behalen sal, want alles met groote pacientie naert leven gedaen hebbe, soo dat de selfde voor een groot liefhebber in
Hollant noch eens moet maken, in geval U1 daer by niet saude verkort wesen dat daer noch imants ander saude de selfde hebben, doch gelyc Spagnien ende Hollant wijt van een leijt, meijne niet U1 daer mede schade te doen ”