D Bonnehon

“ En Espéranto, chaque préposition possède un sens bien déterminé et une valeur précise.
Dans le cas où on ne trouve pas de préposition pour rendre exactement le rapport exprimé par la préposition française, on emploie la préposition indéterminée je qui n’a pas de signification propre.
Les prépositions sont toujours suivies du nominatif (o, oj, a, aj) dans le nom, l’adjectif ou le participe qui leur sert de complément. Ex. : Ĝi estos por la utilo de via amiko. — La birdo flugas en la ĝardeno (il s’y trouvait déjà) . ”

“ L’accent tonique. En Esperanto, l’accent tonique porte toujours sur l’avant-dernière syllabe du mot. Il importe beaucoup de ne pas le négliger pour conserver à la langue toute son harmonie.
Cependant, sous prétexte de faire bien entendre l’accent tonique, il ne faut pas escamoter la dernière syllabe. ”

“ I. Radicaux. 1o Le radical I est indéfini et sert à former les mots correspondant à quelque, quelqu’un, quelque chose.
2o Le radical Ki est interrogatif et sert à former les mots correspondant à qui, lequel, quel, pourquoi, où, comment, quand.
3o Le radical Ti est démonstratif et sert à former les mots correspondant à celui, cela, ce, pour cela, tel, alors, autant.
4o Le radical Ĉi est collectif et sert à former les mots correspondant à chaque, toujours, partout, chacun, tout. ”

“ THÈME Nous puisons de l’eau claire. — Vous avez un vêtement gris. — Ils apprennent la langue esperanto. — Les mouches mangent le sucre sur la table. — Je plante du blé. — Le grand-père raconte une belle histoire. — Je préfère boire de l’eau.
LECTURE
La feino. (Daŭrigo) « Ĉu mi venis tien ĉi, » diris al ŝi la malĝentila kaj fiera knabino, « por doni al vi trinki ? Certe, mi alportis arĝentan vazon speciale por doni trinki al tiu ĉi sinjorino ! Mia opinio estas : prenu mem akvon, se vi volas trinki. — Vi tute ne estas ĝentila », diris la feino sen kolero. ”

“ Les suffixes ec, aĵ, aĉ.
ec, suffixe qui exprime la qualité abstraite, qu’on ne peut voir, toucher : beleco, la beauté ; frateco, la fraternité.
aĵ, suffixe qui exprime la qualité concrète, qu’on peut voir, toucher : belaĵo, une chose belle ; konstruaĵo, une construction ; konfitaĵo, de la confiture.
aĉ, suffixe employé comme péjoratif ou dépréciatif : ĉevalo, cheval ; ĉevalaĉo, rosse ; ridi, rire ; ridaĉi, ricaner ; krii, crier ; kriaĉi, criailler ; patrinaĉo, marâtre. ”

“ Lorsque le sens de la phrase indique un mouvement, une direction vers... (au propre ou au figuré) comme on le verra dans la prochaine leçon, on emploie l’accusatif pour marquer le but, quelle que soit la préposition. ”

“ Les mots dérivés sont ceux qui sont formés à l’aide d’une racine et de l’un des 32 affixes que nous allons étudier dans les leçons suivantes. L’affixe placé avant la racine prend le nom de préfixe ; celui qui est placé après est un suffixe. ”

“ Le genre masculin appartient aux hommes et aux êtres mâles.
Le genre féminin appartient aux femmes et aux êtres femelles.
Le genre neutre appartient aux choses et aux êtres dont le sexe est indéterminé. ”

“ THÈME Parle plus haut. — Coupons du pain. — Versez du vin. — Qu’il danse. — Qu’ils étudient l’Esperanto, et ils l’aimeront. — Si j’étais riche, je voyagerais beaucoup. — Je voudrais être grand et fort. ”

“ Les chiennes sont-elles agréables ?
LECTURE
La feino. (Daŭrigo) « Estus tre bele, » respondis la filino malĝentile, « ke mi iru al la fonto ! » — « Mi volas, ke vi tien iru, » diris la patrino, « kaj iru tuj ! » La filino iris, sed ĉiam murmurante. Ŝi prenis la plej belan arĝentan vazon, kiu estis en la loĝejo. Apenaŭ ŝi venis al la fonto, ŝi vidis sinjorinon, tre riĉe vestitan, kiu eliris el la arbaro kaj petis de ŝi trinki (tio ĉi estis tiu sama feino, kiu prenis sur sin la formon kaj la vestojn de princino, por vidi, kiel granda estos la malboneco de tiu ĉi knabino) . ”

“ Ainsi on dira toujours : la instruisto pardonas al la infano lian kulpon ou la instruisto pardonas la infanon pri lia kulpo ; mais jamais : la instruisto pardonas la infanon lian kulpon.
Cet emploi de l’accusatif d’abréviation est surtout usité dans les deux cas suivants :
a) . — Pour remplacer la préposition dum ou en marquant la durée ou la date.
On dira donc au choix : Li restis ĉe mi dum tri semajnoj ou li restis ĉe mi tri semojnojn ; li venos viziti nin dum la tria (tago) de Januaro ou li venos viziti nin la trian de Januaro. ”

“ THÈME Dans le Midi de notre pays, on fait encore des courses de taureaux ; c’est un amusement cruel. — L’étalon est souvent un beau cheval que le propriétaire orne de rubans. — La chèvre est la vache des pauvres gens (hommes) . — La lionne est très féroce (kruelega) quand elle a des petits.
EXERCICE DE RÉVISION Expliquer grammaticalement et traduire par écrit le texte de la lecture des préliminaires, paragraphe 2. ”

“ Les consonnes. Les consonnes b d f k l m n p r t v z se prononcent comme en français.
En outre, c = ts ; g est toujours dur comme dans gare ; h est toujours aspiré ; j se prononce comme ill dans taille ; s se prononce comme en français, mais toujours avec le son dur et sifflant, comme dans sur. ”

“ Le Petit Cours primaire d’Esperanto où les règles principales de la langue, accompagnées de nombreux exercices d’application, sont présentées graduellement en 50 leçons courtes et précises, permet à tout instituteur d’enseigner la Langue internationale à ses élèves, en l’apprenant lui-même. ”

“ THÈME Donnez de l’eau et du pain au chien et au chat et jetez du blé au pigeon et au coq. — L’instituteur punira l’élève s’il n’écrit pas bien l’exercice. — Mes parents ont un beau cheval très fort. — Mon père a des cheveux gris. ”

“ Les suffixes ig, iĝ.
ig, suffixe exprimant l’idée de faire, rendre : beligi, faire beau, embellir ; faligi, faire tomber ; elirigi, faire sortir.
iĝ, suffixe exprimant l’idée de se faire, devenir : beliĝi, se faire beau, devenir beau ; instruiĝi, s’instruire.
Ces deux suffixes sont très fréquemment employés.
VERSION La fraŭlino beliĝas sin antaŭ la spegulo. — Mi saltigas mian katon. — La tempo bonigas la vinon. — La laboro sanigas la homojn. — Oni ne devas humiliĝi antaŭ la aliaj. — La fraŭlino beligas la ĉapelon. — Venigu la kuraciston, ĉar mi estas malsana. — La infano instruiĝas. ”

“ THÈME J’ai rencontré deux malheureux enfants. — L’instituteur punit les enfants désobéissants et paresseux. — Corriger un enfant est facile, mais corriger un homme est très difficile. — Mon oncle demeure loin de ma maison. — Les microbes sont invisibles sans microscope. ”

“ Phrases. — Simpla, fleksebla, belsona, vere internacia en siaj elementoj, la lingvo esperanto prezentas al la mondo civilizata la sole veran solvon de lingvo internacia ; ĉar, tre facila por homoj nemulte instruitaj, Esperanto estas komprenata sen peno de la personoj bone edukitaj. Mil faktoj atestas la meriton praktikan de la nomita lingvo.
6. — Remarques. 1o. — Ne pas confondre i (voyelle) et j (consonne) . Le mot iam se compose de deux syllabes et a l’accent tonique sur l’i ; le mot jam ne forme qu’une syllabe et l’accent tonique est sur l’a. ”

“ VERSION La knabo disĵetas grenon al la kolomboj. — Refaru vian laboron. — Ne revenu tro malfrue el la urbo, kaj precipe ne dissemu la grajnojn, kiujn vi alportos. — Kiam la ĝendarmoj alvenis, la krimulo estis furioza ; li disfrapis senhalte ĉirkaŭ si.
THÈME Je vous reconduirai chez vous, car il est tard. — L’instituteur distribue des récompenses aux écoliers (des deux sexes) laborieux. — La servante relave et essuie les verres et les assiettes. — Votre chanson est tout à fait (tute) belle, chantez-la de nouveau, je vous prie. ”

“ Apenaŭ li estis dirinta tiujn vortojn, kiam la vento blovis. 160. Dès que les élèves sont rentrés en classe ils doivent faire silence. 160. Tuj kiam la lernantoj reeniris en la klason, ili devas silentiĝi. 161. C’est alors que je m’aperçus que je ne savais rien. 161. Ĝi estas tiam, kiam mi ekkonis, ke mi nenion scias. 162. Lorsque la tempête mugit, que l’averse tombe, que les éclairs brillent, le pâtre fait rentrer les brebis au bercail. 162. Kiam la ventego muĝas, kiam la pluvego falas, kiam la fulmoj brilas, la paŝtisto reenirigas la ŝafinojn en la ŝafejon. ”

“ VERSION La batalanto revenis vundita de la batalo. — La kaptito estas liberigita, ĉar li estas senkulpa. — La lernantoj estas laboremaj ; aŭskultante la instruiston, ili estas atentaj. — La venkitoj forkuris antaŭ la venkantoj. — La juĝoto estas maltrankvila, ĉar li timas la punon, kiun la juĝonto donos al li. — La venkonto postulos multan monon kaj grandan landon de la venkoto. — Ni estas ĉiuj mortontoj. — La falinta ĉevalo ne povis leviĝi. — La tempo pasinta neniam revenos. ”

“ THÈME Les pommes sont mûres. — Les voisins sont forts. — Les fleurs sont belles. — La maison est grande. — Les chiens sont fidèles. — Les verres sont pleins. — Les chats sont flatteurs. — Les dents du lion sont-elles grandes ? ”

“ J’eusse aimé Impératif Présent amu aime sois aimant (estu amanta) Passé aie aimé sois ayant aimé estu aminta Subjonctif Présent mi amu que j’aime que je sois aimant (mi estu amanta) Imparfait que j’aimasse que je fusse aimant Passé que j’aie aimé que je sois ayant aimé mi estu aminta Plus-que-parfait que j’eusse aimé que je fusse ayant aimé Infinitif Présent ami aimer être aimant (esti amanta) Passé avoir aimé être ayant aimé esti aminta Participe Présent amanta aimant Passé aminta ayant aimé Futur amonta devant aimer III. — Voix passive. ”

“ VERSION Vi estis aŭdata de via najbaro. — Mi estus rekompencita de mia patro, se mi laborus bone. — Ne estu aŭdata de viaj najbaroj. — Estu trankvila, mia tuta ŝuldo estos pagita al vi baldaŭ. — Mi estis punita de mia instruisto. — Se ni estus kautintaj, ni estus aŭskultitaj de nia najbaro.
THÈME Le petit oiseau est pris dans le piège. — Ce bon gâteau sera fait par ma tante. — Ma robe neuve est cousue par ma sœur aînée. — Le menteur n’est pas aimé. ”

“ VERSION La militistoj pafadas. — Kiam mi manĝis, mi ekdormas volonte. — Kiam mi alvenis sur la marbordon, mi ekvidis multon da ŝipetoj. — La instruisto rekompencis la plej bonan lernanton el ĉiuj ; tiu infano estis tiel kontenta, ke li eksaltis. ”

“ « Il y avait une fois ». — Un bon enfant ne ment jamais. — Quand la présente grammaire est bien apprise, les parents doivent acheter à l’enfant laborieux, premièrement un dictionnaire ; deuxièmement un petit livre intéressant. ”

“ VERSION Ĉiuj parencoj de mia edzino estas miaj boparencoj ; sekve, ŝia frato estas mia bofrato, ŝia fratino estas mia bofratino. — Mia frato kaj mia fratino estas miaj gefratoj ; ili estas la bogefratoj de mia edzino. — Miaj patrinaj prageavoj estis kulturistoj ; ili ekspluatis malgrandan farmon.
THÈME Louis XIV était l’arrière grand-père de Louis XV. — Je vous accompagnerai chez vous et je verrai votre beau-père. — Les parents travaillent pour toute la famille. ”

“ THÈME L’arbre est haut. — Le mouton est beau. — Le ciel est bleu. — Le pigeon est jeune. — L’homme est adroit.
LECTURE
La feino. (Daŭrigo.) « Mi faros al vi donacon », daŭrigis la feino, « ke ĉe ĉiu vorto, kiun vi diros, el via buŝo eliros aŭ floro aŭ multekosta ŝtono ». Kiam tiu ĉi knabino venis domen, ŝia patrino insultis ŝin, kial ŝi revenis tiel malfrue de la fonto. « Pardonu al mi, patrino, diris la malfeliĉa knabino, ke mi restis tiel longe. » Kaj kiam ŝi parolis tiujn ĉi vortojn, elsaltis el ŝia buŝo tri rozoj, tri perloj kaj tri grandaj diamantoj. « Kion mi vidas ! » ”

“ VERSION Kion vi volas trinki ? — Ion bonan. — Tio estas bonega. — Ĉu vi ne povus ĉion meti en ĝia loko ? — Nenio esast aranĝita. — Kion mi aŭdas sur la strato ? — Ili estas ŝafoj kondukataj de la paŝtisto.
THÈME Ce que j’ai vu chez vous m’a surpris. — Tout sera prêt quand vous viendrez. ”

“ VERSION Riĉulo disdonis panon al ĉiuj malriĉuloj de la vilaĝo. — La urbestro regas la urbon. — Ĉiuj amas la malavarulojn. — La malsanulo fartas plibone. — Por aĉeti funebran monumenton por niaj gepatroj, ni skribu al marmorminestro de « Rinxent » en la departemento « Pas-de-Calais ». — La ĝendarmoj arestis la vagulojn, kiuj petis almozojn. ”

“ Mi havas centon da pomoj. J’ai une centaine de pommes. Tiu ĉi urbo enhavas milionon da loĝantoj. Cette ville a un million d’habitants.
VERSION Mi havas centon da juglandoj. — La du unuaj lernantoj ricevos belajn librojn. — Mi manĝos unue supon ; due, viandon de bovo ; trie, rostaĵon de porko ; kvare, biskvitojn kun vino.
THÈME Vous m’ (à moi) achèterez une douzaine d’œufs ; je vous demande deux francs pour cela. — En France, l’État donne à chaque vieillard pauvre environ cent cinquante francs chaque année. ”

“ EXEMPLES À TRADUIRE Ni estis vidintaj la ĉefurbon de tiu lando. — Mi estas leganta interesplenan libron. — Li estas ironta ĉe vin morgaŭ matene. — Vi vidis la homojn elirantajn el la urbo. — Kiam niaj gepatroj estis foririntaj, ni laboris. ”

“ Remarquez que le pronom ci (2e personne du singulier) est peu employé, parce qu’on ne tutoie généralement pas en Esperanto.
DEVOIR Conjuguez de même au présent : trinki, boire ; paroli, parler ; labori, travailler ; ordoni, ordonner.
VERSION Mi estas knabo ; ŝi estas knabino. — Ĉu la hundo manĝas ? Ne, ĝi trinkas. — Ĉu la koko parolas ? Ne, ĝi kantas. — La generalo parolas, kaj li ordonas.
LECTURE
La feino. (Daŭrigo.) En tago, kiam ŝi estis apud tiu fonto, venis al ŝi malriĉa virino, kiu petis ŝin, ke ŝi donu al ŝi trinki. ”

“ VERSION Ne trinku akvon malvarman, kiam vi estas varma, ĉar vi povus esti malsana. — La alkoholo estas tre malutila, precipe por la infanoj. — Napoleono la unua kaj lia nevo malutilis al Francujo en la tuta Eŭropo. — Bona laboristo evitas la elspezojn neutilajn. — La malgrandaj infanoj devas silenti ĉe la tablo. ”

“ VERSION Kial vi lernas Esperanton ? — Tial, ke (ou : ĉar) mi volas korespondadikun fremduloj. — Ĉial (ou mieux : Pro ĉia motivo) la infano devas obei sian patron. — Se vi pensas ial, ke mi devas iri Parizon, mi iros. — Kial vi ludas en la ĉambro ? Nenial (ou mieux : pro nenia motivo) ; ni baldaŭ eliros. ”

“ VERSION Mi skribas mian ekzercon. — Ni kombas niajn harojn. — Vi kondukas vian ĉevalon. — Vi donas akvon al viaj birdoj. — Ni amas niajn gepatrojn, kiel niaj gepatroj amas nin.
THÈME Vous louez votre voisin. — J’essuie leurs verres. — Nous devons punir nos enfants quand ils ne sont pas sages. ”

“ Ex. : Je fais mon devoir (voix active.)
Ex. : Mon devoir est fait (voix passive.)
Contrairement au français, l’Esperanto n’emploie que l’auxiliaire esti, être :
1o Pour la conjugaison des temps composés à la voix active ;
2o Pour la conjugaison de tous les temps à la voix passive. ”